Anlaşmalı boşanma, eşlerin hem boşanma konusunda hem de boşanmanın sonuçları konusunda uzlaştığı, bu nedenle genellikle çekişmeli davaya göre daha kısa ve öngörülebilir ilerleyen boşanma yoludur. Dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasıdır. Bu yazıda, anlaşmalı boşanmanın şartlarını, protokolde yer alması gereken konuları ve Adana aile mahkemesinde izlenen genel akışı özetliyoruz.
Anlaşmalı boşanmanın şartları (TMK m. 166/3)
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Bir yıldan kısa süren evliliklerde anlaşmalı boşanma hükmü uygulanamaz; boşanma ancak genel şartlarla istenebilir.
- Eşler birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin davasını kabul etmelidir. Birlikte başvuruda tek bir dilekçe ve protokol sunulur; bir eşin açtığı davada diğer eşin davayı kabulü ise duruşmada veya dilekçeyle yapılabilir.
- Hâkim tarafları bizzat dinlemelidir. Hâkim, eşlerin iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek zorundadır. Bu nedenle taraflar duruşmada bizzat hazır bulunur; yalnızca vekilin katılımı yeterli değildir.
- Mali sonuçlar ve çocuklara ilişkin düzenleme hâkimce uygun bulunmalıdır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde gerekli değişiklikleri önerebilir; taraflar bu değişiklikleri de kabul ederse boşanmaya hükmolunur.
Boşanma ve fer'î sonuçlara ilişkin anlaşmalar, hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184/5). Noter onayı bu konuda şart değildir; protokolün hâkim önünde onaylanması esastır.
Protokolde yer alması gereken konular
Anlaşmalı boşanma protokolü ne kadar açık ve eksiksiz yazılırsa, sonradan yeni uyuşmazlık çıkma ihtimali o kadar azalır. Genel olarak şu başlıklar düzenlenir:
- Velayet ve çocuğun kimin yanında kalacağı; velayeti almayan eş için kişisel ilişki (görüş) günleri, tatil ve bayram düzeni.
- İştirak nafakası tutarı, ödeme günü ve artış şekli (iştirak nafakası).
- Yoksulluk nafakası ve tazminat talepleri; taraflar bunlardan karşılıklı vazgeçiyorsa bunun açıkça yazılması.
- Mal rejiminin tasfiyesi: Katılma alacağı, taşınmaz ve araçların akıbeti; “mal paylaşımından karşılıklı feragat” gibi ifadelerin kapsamının net olması (mal rejimi tasfiyesi).
- Aile konutu ve ev eşyası ile ziynet eşyalarının durumu (ziynet eşyası).
- Soyadı, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti ile kimin hangi gideri üstleneceği.
Adım adım süreç
- Ön görüşme ve bilgi toplama: Evlilik, çocuklar ve mal varlığına ilişkin bilgiler netleştirilir; nüfus kayıtları ve gelir belgeleri hazırlanır.
- Protokolün hazırlanması: Eşler uzlaştıkları noktaları yazılı hâle getirir. Çocukların yararına aykırı düzenlemeler hâkim tarafından değiştirilebileceğinden ölçülü ve uygulanabilir hükümler yazılması önemlidir.
- Dava dilekçesi: Yetkili aile mahkemesine dilekçe ve protokol sunulur (yetki için yetkili mahkeme yazımıza bakınız). Başvuru harcı ve gider avansı yatırılır (masraflar ve harçlar).
- Duruşma: Hâkim, tarafları ayrı ayrı dinler; boşanma iradesinin serbest olup olmadığını, protokolün anlaşılıp anlaşılmadığını ve çocukların durumunu sorar. Gerekirse protokolde değişiklik önerir.
- Karar ve kesinleşme: Boşanmaya karar verilirse, taraflar kanun yoluna başvurma haklarından feragat ettiklerini bildirirse karar kesinleşir; aksi hâlde iki haftalık istinaf süresinin geçmesi beklenir (HMK m. 345). Kesinleşme şerhi alındıktan sonra nüfus kaydında boşanma işlenir.
Sık yapılan hatalar
- Nafaka veya tazminattan vazgeçildiğini protokole yazmamak ya da belirsiz yazmak.
- Taşınmaz, araç veya banka hesabı gibi varlıkların akıbetini belirtmemek.
- Duruşma gününde taraflardan birinin bulunmaması nedeniyle iradenin dinlenememesi.
- Çocuk için uygulanması zor görüş düzenleri yazmak.
Protokolde yer almayan ve hakkından vazgeçilmeyen mali talepler için boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıllık süre (TMK m. 178) ayrıca takip edilmelidir; ayrıntı için kusur ve tazminat yazımıza bakılabilir.
Duruşmada hâkim neleri sorar?
Anlaşmalı boşanma duruşması genellikle kısa sürer, ancak hâkimin görevi şekli bir onaydan ibaret değildir. Hâkim şu hususlarda taraflara soru yöneltir:
- Boşanma isteğinin kendi özgür iradeleri olup olmadığı, baskı veya tehdit bulunup bulunmadığı,
- Protokolün içeriğinin okunup anlaşılıp anlaşılmadığı ve imzaların kendilerine ait olup olmadığı,
- Ortak çocuğun nerede ve kiminle yaşayacağı, kişisel ilişkinin nasıl kurulacağı,
- Nafaka, tazminat ve mal paylaşımına ilişkin hükümlerin tarafların gerçek durumuna uygun olup olmadığı.
Hâkim, çocukların menfaatine aykırı gördüğü hükümler için değişiklik önerebilir. Örneğin çocuk için belirlenen iştirak nafakası belirgin biçimde düşükse veya kişisel ilişki düzeni çocuğun eğitimini ve sağlığını zedeleyecek nitelikteyse, tarafların bu değişiklikleri de kabul etmesi gerekir; kabul edilmezse anlaşmalı boşanma hükmüne dayanılarak boşanmaya karar verilemez.
Çocuk varsa nelere dikkat edilmeli?
Çocuklu aileler için protokolün en kritik bölümü çocuğa ilişkin hükümlerdir. Velayetin kimde kalacağı, hafta içi ve hafta sonu görüşme saatleri, yaz tatili, dinî bayramlar, çocuğun okul ve sağlık konularındaki kararlara nasıl katılım sağlanacağı gibi başlıklar somut ve uygulanabilir olmalıdır. Belirsiz ifadeler (“taraflar anlaştıkça görüşür” gibi) ileride yeni uyuşmazlıklara yol açabilir. Kişisel ilişkinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde velayetin değiştirilebileceği uyarısı da kararda yer alabilir (TMK m. 182/2); bu konu için velayetin değiştirilmesi makalemize bakınız.
Anlaşmalı yol hangi hâllerde uygun olmayabilir?
- Evlilik bir yıldan kısa sürmüşse,
- Taraflardan biri boşanma iradesini serbestçe açıklayamıyorsa (baskı, şiddet, tehdit iddiası varsa),
- Mal varlığı, borçlar veya çocuğa ilişkin düzenleme konusunda ciddi anlaşmazlık varsa,
- Eşlerden biri duruşmaya katılmayı kabul etmiyorsa.
Bu durumlarda çekişmeli yol veya dava sırasında sonradan anlaşmaya varılması gündeme gelebilir. Dava sürerken de taraflar ortak protokol sunarak 166/3 hükmü çerçevesinde boşanma talep edebilir.
Adana'da başvuru için pratik hatırlatmalar
Adana'da boşanma davaları, eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturulan yer esas alınarak ilgili aile mahkemesinde açılır. Dilekçenin UYAP üzerinden avukat aracılığıyla ya da doğrudan mahkeme kalemine verilebileceğini, harç ve gider avansı kalemlerinin ise her yıl güncellenen tarifeye göre belirlendiğini hatırlatmak isteriz. Nüfus kayıt örneği, kimlik fotokopisi ve varsa vekâletname gibi belgelerin dosyaya eksiksiz eklenmesi, duruşma gününün öne alınmasına değil ama gereksiz eksiklik yazılarının önüne geçilmesine yardımcı olur.
Sıkça sorulan sorular
Taraflardan biri yurt dışındaysa anlaşmalı boşanma olur mu?
Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerektiğinden yurt dışındaki eşin dinlenme yolu (örneğin konsolosluk aracılığıyla) mahkemeyle birlikte planlanmalıdır. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları için ayrıca yurt dışında yaşayanlar için boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
Protokolü sonradan değiştirmek mümkün mü?
Hâkimce onaylanıp kesinleşen boşanma kararındaki hükümlerin değiştirilmesi sınırlı hâllerde mümkündür. Örneğin çocukla ilgili hükümler, koşullar değişirse yeniden düzenlenebilir (TMK m. 183). Mali konular bakımından kesinleşmiş hüküm ise kural olarak bağlayıcıdır; bu nedenle protokol imzalanmadan önce dikkatle incelenmelidir.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Dosya eksiksiz hazırlanmış ve taraflar duruşmada hazır bulunmuşsa süreç çoğu zaman tek duruşma ile sonuçlanabilir; ancak mahkeme iş yüküne ve dosyaya göre süre değişir. Genel süre değerlendirmesi için boşanma davası ne kadar sürer yazısına bakınız.
İlgili konular: boşanma süreci rehberi, boşanma masrafları ve harçlar, mal rejimi tasfiyesi ve katılma alacağı; ayrıca Aile Hukuku sayfamız. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.