Boşanma yalnızca evliliği sona erdirmez; evlilik süresince edinilen malların da paylaşılması gerekir. Türkiye'de 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile birlikte yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimi olmuştur (TMK m. 202). Eşler başka bir rejimi noterde mal rejimi sözleşmesiyle seçmemişse bu rejime tabidir. Bu yazıda rejimin temel kavramlarını, katılma alacağının nasıl hesaplandığını ve dava sürecini özetliyoruz.
Edinilmiş mal ve kişisel mal
Edinilmiş mal, her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (TMK m. 219). Özellikle şunlar edinilmiş mal sayılır:
- Çalışmanın karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, kazanç),
- Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler,
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
- Kişisel malların gelirleri,
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler.
Kişisel mallar ise kanun gereği şunlardır (TMK m. 220): yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya, mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya sonradan miras ya da karşılıksız kazandırma yoluyla elde edilen mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler. Bir malın kime ait olduğunu iddia eden bunu ispat etmekle yükümlüdür; ispat edilemeyenler paylı mülkiyette sayılır ve bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m. 222). Bu nedenle mirasla gelen veya evlilik öncesi mal olduğunu iddia eden eşin belge sunması önemlidir.
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
Mal rejimi sona erdiğinde her eş, kendi edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçları çıkarır; kalan miktar artık değerdir (TMK m. 231). Her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur; alacaklar takas edilir (TMK m. 236). Hesaplama genel olarak şu adımlarla yapılır:
- Mal rejiminin sona erdiği tarihteki mallar kişisel ve edinilmiş mal olarak ayrılır (TMK m. 228).
- Edinilmiş mallara eklenecek değerler hesaba katılır: mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar ve katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler (TMK m. 229).
- Kişisel mal ve edinilmiş mal kesimleri arasındaki borç ödemeleri denkleştirilir (TMK m. 230).
- Mal değerleri, tasfiye anındaki sürüm değerleriyle belirlenir (TMK m. 232, 235).
- Her eşin artık değeri bulunur, birbirinin yarısı üzerinde alacak hesaplanır ve takas edilir.
Önemli not: Mahkemece evliliğin boşanma sebebiyle sona erdirilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Dolayısıyla dava tarihinden sonra edinilen mallar edinilmiş mal kapsamına girmez.
Değer artış payı
Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkı doğar (TMK m. 227). Örneğin bir eşin kişisel malı olan taşınmazın alımına diğer eşin edinilmiş malından katkı yapılmışsa değer artış payı gündeme gelir. Bu alacağın hesabı, katkının ispatına ve malın tasfiye anındaki değerine bağlıdır.
Kusurun etkisi
Katılma alacağında kural olarak kusur dikkate alınmaz. Tek istisna, zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hâkim tarafından hakkaniyete uygun olarak azaltılması veya kaldırılmasıdır (TMK m. 236/2). Kusur ve tazminat konusu ayrıdır; ayrıntı için boşanmada kusur ve tazminat yazımıza bakabilirsiniz.
Dava ve ispat
- Görevli ve yetkili mahkeme: Aile mahkemesi; yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 207).
- Dava türü: Katılma alacağı davaları bakımından, HMK m. 107'deki belirsiz alacak davası 31 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla kaldırılmıştır; artık alacağın bir kısmı kısmi dava olarak açılabilir ve tahkikat bitene kadar bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m. 109/4). Geçiş dönemi uygulamaları ve zamanaşımı etkisi dosyaya göre değerlendirilmelidir.
- Deliller: Tapu ve araç kayıtları, banka hesapları, SGK kayıtları, şirket ortaklıkları, ödemelere ilişkin dekontlar, mirasa ilişkin belgeler. Mahkeme kurum yazılarıyla kayıtları getirtir ve gerekirse bilirkişi atar.
- Zamanaşımı: TMK m. 178'deki bir yıllık süre boşanmadan doğan tazminat ve nafaka gibi taleplere ilişkindir; katılma alacağı bakımından uygulamada genel zamanaşımı süresi (on yıl) esas alınmaktadır. Bu konu dosyaya göre değerlendirilmelidir; gecikmeden başvurulması en güvenli yoldur.
Mal rejimi sözleşmesi ve 2002 öncesi evlilikler
Eşler evlenmeden önce veya sonra noterde düzenleme veya onaylama şeklinde mal rejimi sözleşmesi yapabilir (TMK m. 203, 205); mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı seçilebilir. Sözleşme yoksa yasal rejim geçerlidir. 1 Ocak 2002'den önce kurulan evliliklerde, o tarihe kadar edinilen mallar bakımından eski rejim hükümleri geçerlidir; yasal rejimin uygulanmasına dair geçiş kuralları 4722 sayılı Kanunda yer alır. Bu geçiş hükümleri nedeniyle uzun süreli evliliklerde tasfiye daha ayrıntılı inceleme gerektirebilir.
Katılma alacağı davası öncesi hazırlık listesi
- Evlilik tarihinden itibaren edinilen taşınmaz, araç ve mevduatların listesi,
- Miras veya bağışla geldiğini iddia ettiğiniz malların belgeleri,
- Satış ve devir işlemlerine ilişkin tarihleri gösteren kayıtlar,
- Kredi, borç ve ödemelerin hangi kesimden yapıldığını gösteren dekontlar,
- Dava tarihine kadarki banka hareketleri ve hesap bakiyeleri.
Tasfiye öncesi hazırlık listesi
Katılma alacağı davasında en önemli unsur, malların belirlenmesi ve değerlerinin kanıtlanmasıdır. Hazırlık sırasında şunlar yapılabilir:
- Evlilik tarihini ve dava tarihini kayıt altına alın; mal rejimi dava tarihinde sona erer (TMK m. 225/2).
- Her bir malın (taşınmaz, araç, banka hesabı, hisse, altın vb.) edinme tarihini, bedelini ve kaynağını belgeleyin.
- Kişisel mal iddiası varsa (miras, bağış, evlilik öncesi mal) ispat için tapu devri, vasiyet, bankada saklanan satış gelirleri gibi belgeleri toplayın.
- Eşin devrettiği veya bağışladığı malları (eklenecek değerler) tespit edin; devir tarihi ve bedeli önemlidir.
- Borçları da listeleyin: Edinilmiş mal edinme borçları artık değerden düşülür.
- Banka ve tapu bilgileri için mahkemeden müzekkere yazılmasını isteyin.
Dava sürecine ilişkin notlar
- Birleştirme: Mal rejimi davası, boşanma davasından ayrı dosyada görülebilir; uygulamada boşanma davasının kesinleşmesi beklenmeden de açılabilir, ancak gerekli hâllerde dosyalar birleştirilir veya bekletici mesele yapılabilir.
- Bilirkişi: Malların değer tespiti için bilirkişi incelemesi yapılır; sürüm değeri, değer artış payı gibi hesaplamalar için gerekli bilgilerin eksiksiz sunulması önemlidir.
- Belirsiz alacak: 2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla HMK'daki belirsiz alacak davası (m. 107) kaldırılmış, kısmi dava ve artırım düzenlemesi (m. 109) değiştirilmiştir. Katılma alacağı davalarında talebin nasıl açılacağı güncel usul hükümlerine göre belirlenmelidir.
- Zamanaşımı: Katılma alacağında uygulamada genel zamanaşımı süresi esas alınmaktadır; bu konuda içtihat güncel olarak takip edilmelidir. Boşanma ile bağlantılı bazı dava hakları ise boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıllık süreye tabidir (TMK m. 178).
Sıkça sorulan sorular
Mal paylaşımı her zaman yarı yarıya mı olur?
Edinilmiş mallara katılma rejiminde artık değerin yarısı üzerinde alacak hakkı doğar; ancak kişisel mallar paylaşılmaz ve her eşin artık değeri farklı olabileceğinden net sonuç, karşılıklı alacakların takasıyla belirlenir. Eşler başka bir mal rejimi seçmişse sonuç farklı olabilir.
Tapuda sadece eşim adına kayıtlı ev paylaşılır mı?
Tapu kaydı mülkiyeti gösterir ancak malın edinilmiş mal olup olmadığı rejimin devamı süresince karşılığı verilerek edinilip edinilmediğine göre belirlenir. Evlilik içinde alınan taşınmaz, aksi ispatlanmadıkça edinilmiş mal kabul edilir. Bu durumda eşin katılma alacağı doğabilir.
Eşim malını başkasına devrederse ne olur?
Katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir; ayrıca devirden yararlanan üçüncü kişiye karşı dava hakkı doğabilir (TMK m. 229, 241). Dava hakkı kanundaki süreler içinde kullanılmalıdır.
İlgili konular: boşanmada aile konutu ve ev eşyası, evlilik içinde edinilen taşınmaz ve aile konutu şerhi, boşanmada kusur ve tazminat; ayrıca Aile Hukuku sayfamız. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.