Almanya, Hollanda, Fransa, Birleşik Krallık veya başka bir ülkede yaşayan birçok Türk vatandaşı, boşanma davasını Türkiye'de açıp açamayacağını, hangi ülke hukukunun uygulanacağını ve süreci uzaktan nasıl yürütebileceğini merak eder. Bu yazıda yurt dışında yaşayan Türkler için boşanma davasının genel çerçevesi anlatılmaktadır. Yurt dışında açılmış bir dava varsa durum ayrıca değerlendirilmelidir; çünkü paralel davalar ve kararların tanınması ayrı sorunlar doğurur.
Türkiye'de boşanma davası açılabilir mi?
Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukuktaki yer itibariyle yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m. 40). Boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya dava açılmadan önce eşlerin son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Ayrıca Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye'de yer itibariyle yetkili mahkemede; bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer, Türkiye'de sâkin değilse Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmuyorsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür (MÖHUK m. 41). Bu hükümlerin somut olayda nasıl uygulanacağı, tarafların yerleşim yeri ve yurt dışındaki dava durumuna göre değişir.
Eşlerden birinin Türkiye'de yerleşimi veya son yerleşimi varsa buradaki aile mahkemesi yetkili olabilir. Adana'da son yerleşimi bulunan veya halen Adana'da yaşayan bir eşin bulunması hâlinde, Adana Aile Mahkemeleri yetkili olabilir; kesin bilgi dosya incelenerek belirlenir.
Hangi ülke hukuku uygulanır? (MÖHUK m. 14)
- Müşterek millî hukuk: Eşlerin ikisi de Türk vatandaşıysa boşanma sebepleri ve hükümleri Türk hukukuna tabidir.
- Ayrı vatandaşlıkta eşler: Müşterek mutad mesken hukuku; bulunmuyorsa Türk hukuku uygulanır.
- Nafaka ve velayet: Aynı kural geçerlidir (m. 14/2-3); çocuğun korunmasına ilişkin uluslararası sözleşmeler de ayrıca uygulanabilir.
- Geçici tedbirler: Türk hukuku uygulanır (m. 14/4).
- Evlilik malları: Eşlerin seçtiği hukuk; seçim yoksa evlenme anındaki müşterek millî hukuk, yoksa müşterek mutad mesken, yoksa Türk hukuku (m. 15). Taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır.
Çifte vatandaşlık, Türk vatandaşlığının kaybı veya yabancı vatandaşlık gibi durumlar uygulanacak hukukun belirlenmesinde farklılık doğurabilir.
Yurt dışında yaşayan taraf davayı nasıl yürütür?
- Avukatlık vekâleti: Bulunduğunuz ülkedeki Türk konsolosluğunda veya o ülkenin noterinde (apostil/onayla) vekâletname düzenleyebilirsiniz. Böylece Türkiye'ye gelmeden avukatla çalışabilirsiniz.
- Duruşmaya katılım: Hâkim, bazı hâllerde tarafın bizzat dinlenmesini isteyebilir; bu durumda duruşma tarihi ve katılım yöntemi (bizzat veya ses-görüntü sistemiyle) konusunda mahkeme talimatı gerekir.
- Tebligat: Yurt dışında bulunan karşı tarafa tebligat uluslararası yöntemlerle yapıldığından süreç uzayabilir. Karşı tarafın adresinin güncel olması önemlidir.
- Belgeler: Evlilik kayıtları, nüfus kayıt örneği, çocukların kayıtları, yurt dışındaki ikamet belgeleri (apostil ve yeminli tercümeyle).
- Anlaşmalı boşanma: Taraflar uzlaşıyorsa anlaşmalı boşanma yolu daha hızlı olabilir; ancak hâkimin tarafları bizzat dinlemesi esastır (TMK m. 166/3).
Yurt dışında dava açıldıysa
Eşlerden biri yurt dışında boşanma davası açmışsa veya karar verilmişse, Türkiye'de ayrı bir boşanma davası açılması hâlinde çelişkili sonuçlar doğabilir. Bu nedenle yurt dışı dava dosyasındaki durum (derdestlik, karar, kesinleşme) incelenmelidir. Yurt dışında boşanma kararı alındıysa kararın Türkiye'de tanınması gerekebilir (tanıma). Hangi ülkede dava açmanın daha uygun olduğu, nafaka, velayet ve mal paylaşımı bakımından farklı sonuçlar doğurabileceğinden her iki ülke hukukunda değerlendirme yapılmalıdır.
Çocuklar, velayet ve yurt dışı seyahat
Çocuk yurt dışında yaşıyorsa velayet, kişisel ilişki ve nafaka konularında uluslararası unsurlar devreye girer. Çocuğun yurt dışına çıkarılması ve rıza konuları için çocuğun yurt dışına çıkarılması yazısına bakabilirsiniz.
Dava sonrası: nüfus kaydı
Türkiye'de verilen boşanma kararı kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğüne bildirilerek medeni hâl bilgisi güncellenir. Yurt dışındaki resmî kayıtlarınızın güncellenmesi için bulunduğunuz ülkenin makamlarına başvurmanız gerekebilir.
Yurt dışı ikamet ve vatandaşlık durumuna göre değerlendirme
- Her iki eş Türk vatandaşı: Boşanma ve sonuçları genel olarak Türk hukukuna tabidir; yetki bakımından Türkiye'de yerleşim yeri veya son yerleşim yeri önem taşır.
- Eşlerden biri yabancı: Müşterek millî hukuk bulunmadığından müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır.
- Çifte vatandaşlık: Türk vatandaşlığı da bulunan kişiler bakımından Türk hukuku, diğer vatandaşlıkla birlikte tartışma konusu olabilir.
- Yabancı ülkede ikamet eden Türkler: Mutad mesken ülkesi hukuku ve uluslararası sözleşmeler (örneğin çocukların korunması) ayrıca uygulanabilir.
Dava açmadan önce kontrol listesi
- Nüfus kayıt örneğini ve evlilik kaydını temin edin.
- Çocukların doğum belgeleri ve pasaport bilgilerini hazırlayın.
- Yurt dışında açılmış dava, sürmekte olan koruma kararı veya velayet kararı varsa belgelerini toplayın.
- Gelir, mal varlığı ve taşınmaz bilgilerini (hem Türkiye'de hem yurt dışında) listeleyin.
- Vekâletname için hangi konsolosluğa veya notere başvuracağınızı belirleyin.
Anlaşmalı boşanma ve uzaktan yürütme
Yurt dışında yaşayan çiftler için anlaşmalı boşanma, süreci kolaylaştırabilir. Taraflardan biri veya ikisi yurt dışındaysa, protokol önceden hazırlanır, vekâletnameler düzenlenir ve duruşma günü için seyahat planlanır. Hâkim tarafları bizzat dinlemek zorunda olduğundan (TMK m. 166/3), duruşmaya katılım imkânı önceden mahkemeden öğrenilmelidir. Mahkemenin ses ve görüntü aktarım sistemine izin vermesi yönündeki uygulama dosyadan dosyaya değişebilir.
Sıkça sorulan sorular
Ben yurt dışında yaşıyorum, eşim Türkiye'de; Türkiye'de dava açabilir miyim?
Evet olabilir; eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkili olabilir. Ayrıntı için dosya özelinde yer yetkisi incelenmelidir.
Hangi ülkede boşanmak benim için daha uygundur?
Bu soru nafaka, velayet, mal rejimi ve masraf bakımından farklı sonuçlar doğurabileceğinden, her iki ülke hukukunu bilen hukukçularla birlikte değerlendirilmelidir. Genel bir cevap verilemez.
Türkiye'ye gelmeden dava yürütebilir miyim?
Vekâlet yoluyla yürütmek çoğu zaman mümkündür; ancak mahkeme bizzat dinleme gerekçesiyle sizi çağırabilir.
İlgili konular: yabancı boşanma kararının Türkiye'de tanınması, tanıma ve tenfiz davası: mahkeme ve belgeler, yurt dışında evlilik ve nüfus kaydına tescil; ayrıca Aile Hukuku sayfamız. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
English summary
Turkish citizens living abroad can, in many cases, file for divorce in Turkey. Jurisdiction depends on the spouses' residence in Turkey, the place of their last joint residence and the rules in Articles 40–41 of Law No. 5718 and Article 168 of the Civil Code. Where both spouses are Turkish nationals, the grounds for divorce, alimony and custody are generally governed by Turkish law under Article 14 of Law No. 5718. You can usually be represented by a lawyer through a power of attorney issued at a Turkish consulate or notary abroad. This is general information only and not legal advice. If you are looking for a divorce lawyer in Adana, Turkey for expats, you can contact us to discuss your case.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.