Boşanma davasında “hangi mahkeme?” sorusu iki ayrı kavramı kapsar: görev (hangi tür mahkeme) ve yetki (hangi yerdeki mahkeme). Yanlış mahkemede dava açılması, dosyanın başka yere gönderilmesine ve zaman kaybına yol açabilir. Bu yazıda boşanma davasında görevli ve yetkili mahkemeyi, Adana'da dava açacaklar için pratik noktaları ve yetkisizlik hâlinde izlenecek süreleri özetliyoruz.
Görevli mahkeme: Aile mahkemesi
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesine göre, Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin hükümlerinden doğan dava ve işler aile mahkemesinin görevine girer. Boşanma, ayrılık, nafaka, velayet, kişisel ilişki, mal rejiminin tasfiyesi ve aile konutuna ilişkin davalar bu kapsamdadır. Aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi de aile mahkemesinin görevindedir (bkz. yabancı boşanma kararının tanınması).
Aile mahkemelerinin her ilde ve merkez nüfusu yüz binin üzerindeki her ilçede kurulması öngörülmüştür (4787 s. K. m. 2). Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu davalara, Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun belirlediği asliye hukuk mahkemesi bakar.
Yetkili mahkeme: TMK m. 168
Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesine göre boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Bu hükümle kanun koyucu davacıya üç seçenek tanır:
- Davacının yerleşim yeri mahkemesi,
- Davalının yerleşim yeri mahkemesi,
- Eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi.
Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19); nüfus kaydındaki adres ile fiilî ikamet farklı olabilir. Bu nedenle “nerede oturuyorum” sorusuna cevap verirken kira sözleşmesi, fatura, okul kaydı gibi belgelerle fiilî durum gösterilebilir. Yargıtay uygulamasında bu yetki kuralı genellikle kesin yetki olarak kabul edilir; yani taraflar anlaşsa bile bu kuralla çelişen bir yerde dava açılamaz ve mahkeme yetkisini davanın sonuna kadar re'sen inceler (HMK m. 19). Bu konunun dosyaya özgü yönleri için hukuki destek alınması yerinde olur.
Adana'da hangi aile mahkemesi?
Adana'nın merkez ilçeleri bakımından aile mahkemeleri Adana Adliyesi'nde numaralı daireler hâlinde görev yapar; dosya, kayıt sırasında Adana Adliyesi'ndeki aile mahkemeleri arasında iş bölümüne göre dağıtılır. Mahkemelerin güncel listesi, santral ve adres bilgisi Adana Adliyesi'nin resmî internet sayfasında yayımlanır; bu bilgilerin değişebileceği göz önüne alınarak başvuru öncesinde teyit edilmelidir. Seyhan, Yüreğir ve Çukurova gibi merkez ilçelerde yerleşik kişiler bakımından yetki, TMK m. 168'e göre belirlenir; ilçe adliyelerinin yargı çevresinde (örneğin Ceyhan veya Kozan) yerleşim yeri varsa, o adliyedeki aile mahkemesi ya da aile mahkemesi sıfatıyla bakan asliye hukuk mahkemesi gündeme gelebilir. Hangi adliyenin yargı çevresinde kaldığınızdan emin değilseniz dava açmadan önce adliyenin bilgi hattından veya avukatınızdan teyit etmeniz yerinde olur.
Dava dilekçesi avukat aracılığıyla UYAP üzerinden, avukat kullanılmıyorsa ilgili adliyenin kalemine verilebilir. Harç ve gider avansı kalemleri için boşanma masrafları ve harçlar yazımıza bakılabilir.
Fer'î davalarda yetki: nafaka, velayet, kişisel ilişki
- Boşanma davasıyla birlikte: Velayet, nafaka, tazminat ve diğer mali talepler aynı mahkemede ileri sürülür.
- Boşanmadan sonra açılacak nafaka davası: Nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 177).
- Kişisel ilişki düzenlemeleri: Çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (TMK m. 326).
- Mal rejiminin tasfiyesi: Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkili sayılır (TMK m. 207); uygulamada dava genellikle aile mahkemesinde açılır.
- Evlilik birliğinin korunması tedbirleri: Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi (TMK m. 201).
- 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma talepleri: Şiddet veya şiddet tehdidi söz konusu olduğunda aile mahkemesi hâkimine ve kolluğa başvuru usulü kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Yetkisiz mahkemede dava açılırsa
Mahkeme yetkisizlik kararı verirse, kararın kesinleşmesinden (veya kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğinden) itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurularak dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir. Bu süre içinde başvurulmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m. 20). Sürenin kaçırılması, özellikle boşanma sebeplerinde altı aylık süre bulunan dosyalarda önemli sonuçlar doğurabilir; bu nedenle yetkisizlik kararı tebliğ edildiğinde süreler hemen takvime işlenmelidir.
Eşler farklı illerde yaşıyorsa
Eşlerden biri Adana'da, diğeri başka bir ilde yaşıyorsa davacı, kendi yerleşim yerinde veya davalının yerleşim yerinde dava açma seçeneğine sahiptir. Seçim yaparken duruşmalara katılım kolaylığı, tanıkların bulunduğu yer, çocukların okul ve bakım düzeni ve masraflar gibi hususlar değerlendirilebilir. Davalı taraf, yetkinin kesin olmadığı iddiasındaysa cevap dilekçesinde yetki itirazını ileri sürmek zorundadır; kesin yetki söz konusuysa yetki itirazı her zaman ileri sürülebilir (HMK m. 19).
Yurt dışında yaşayanlar
Taraflardan biri veya her ikisi yurt dışında yaşıyorsa, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarına göre belirlenir (MÖHUK m. 40); Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları için ayrıca MÖHUK m. 41 gündeme gelebilir. Uygulanacak hukuk ise boşanma ve ayrılık bakımından MÖHUK m. 14'te düzenlenmiştir. Ayrıntı için yurt dışında yaşayan Türkler için boşanma davası yazımıza bakabilirsiniz.
Yetki itirazı ve yetkisizlik kararı sonrası yapılacaklar
Boşanma davasında yer yetkisinin kesin olup olmadığı uygulamada tartışılan bir konudur; mahkeme yetkisizlik kararı verirse süreç kısa bir süre içinde takip edilmelidir. Genel adımlar şunlardır:
- Davalı, yetki itirazını cevap dilekçesinde ileri sürer. Yetkisizlik kararı verilirse karar kesinleştikten sonra iki hafta içinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir (HMK m. 20). Süre geçerse dava açılmamış sayılır.
- Yetkisizlik kararına karşı kanun yoluna gidilecekse, karar tebliğinden itibaren iki haftalık süre içinde istinaf yoluna başvurulmalıdır.
- Yetkili mahkemeye gönderilen dosyada yeniden harç aranmaz; ancak masraf avansı ve tebligat bilgileri güncellenmelidir.
- Duruşma günü yeni mahkemece verilir; bu nedenle UYAP dosya sorgulamasını düzenli yapın.
Adana'da yerleşim yeri ve ikamet kanıtı
Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19). Yetki bakımından adres kaydı tek başına yeterli sayılmayabilir; fiilî ikamet de önem taşır. Adana'da oturduğunuzu ve davadan önce son altı ay boyunca eşinizle birlikte yaşadığınızı göstermek için aşağıdaki belgeler yardımcı olabilir:
- Adres beyanına dayalı nüfus kayıt örneği ve yerleşim yeri belgesi,
- Kira sözleşmesi veya tapu kaydı,
- Elektrik, su, doğalgaz abonelik kayıtları,
- Çocukların okul kayıtları,
- Komşu veya yakın çevre tanıkları.
Adana'nın ilçelerinde (örneğin Seyhan, Çukurova, Yüreğir gibi) hangi aile mahkemesine başvurulacağı adliyenin tevzi düzenine göre belirlenir. Hangi ilçenin hangi adliyenin yargı çevresine girdiği ve güncel birim bilgisi, Adana Adliyesi'nin resmî sayfasından kontrol edilmelidir.
Sıkça sorulan sorular
Düğünün yapıldığı yer boşanma davası için yetkili mi?
Hayır. Evlenmenin yapıldığı yer, boşanmada yetkili mahkemeyi belirleyen bir ölçüt değildir. Yetki; eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturulan yere göre belirlenir.
Eşimden ayrı yaşıyorum; hangi adresi esas almalıyım?
Kural olarak davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeriniz esas alınır. Adres kaydı ile fiilî durum birbirinden farklıysa durumu gösteren belgeleri hazırlamak (kira sözleşmesi, abonelik kayıtları, işyeri belgeleri) yararlı olur.
Dava açıldıktan sonra adres değişirse mahkeme değişir mi?
Yetki, dava açıldığı andaki duruma göre değerlendirilir; sonradan yapılan taşınma kural olarak davanın görüldüğü mahkemenin yetkisini ortadan kaldırmaz. Yeni adres, tebligat için mahkemeye mutlaka bildirilmelidir.
İlgili konular: boşanma süreci rehberi, boşanma masrafları ve harçlar, yurt dışında yaşayan Türkler için boşanma; ayrıca Aile Hukuku sayfamız. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.