Yıllık ücretli izin, işçinin dinlenme ve sağlığını koruma amacıyla kanunla güvence altına alınmış bir haktır. İzin kullandırılmadan iş sözleşmesi sona ererse, kullanılmayan izin sürelerine ait ücret işçiye ödenmelidir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53 ila 60. maddeleri yıllık izin hakkının koşullarını, sürelerini ve ücretini düzenler. Bu yazıda yıllık izne hak kazanma şartlarını, izin ücretinin nasıl hesaplandığını ve alacağın nasıl talep edileceğini genel hatlarıyla özetliyoruz.
Yıllık ücretli izne hak kazanma
İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir (m. 53). Yıllık izin hakkından vazgeçilemez; "izin hakkımdan feragat ediyorum" şeklindeki belgeler hukuken geçerli kabul edilmez. Bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara yıllık izin hükümleri uygulanmaz.
İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi hizmet süresine göre şöyledir (izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz; yani bu günler izin gününden düşülmez, izne ek olarak tanınır):
- Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dâhil) olanlara 14 günden az olamaz,
- Beş yıldan fazla, on beş yıldan az olanlara 20 günden az olamaz,
- On beş yıl (dâhil) ve daha fazla olanlara 26 günden az olamaz.
Onsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin süresi yirmi günden az olamaz; yer altı işlerinde çalışan işçilerin izin süreleri dörder gün artırılır. İzin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir.
İzin süresinin hesabında dikkate alınan süreler
Aynı işverenin bir veya çeşitli işyerlerinde çalışılan süreler birleştirilir (m. 54). Bazı süreler hak kazanma hesabında çalışılmış gibi sayılır (m. 55); bunlar arasında kaza veya hastalık nedeniyle işe gidilemeyen günler (25/I-b’deki bekleme süresini aşmamak kaydıyla), doğum öncesi ve sonrası çalıştırılmayan günler, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile arabuluculuk toplantılarına katılım gibi hâller sayılabilir. Uygulamada tartışmalı olan konularda, izin hakkının doğup doğmadığını anlamak için SGK hizmet dökümü ve işyeri kayıtları birlikte incelenir.
İzin nasıl kullandırılır?
- Yıllık izin işveren tarafından bölünemez ve süresi içinde sürekli verilmelidir. Taraflar anlaşırsa izin, bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir (m. 56).
- İşveren, izin kullanan işçiye izin dönemine ilişkin ücreti izne başlamadan önce peşin ödemek veya avans olarak vermek zorundadır (m. 57).
- İşveren, yıllık izinleri gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır; belgenin işçi tarafından imzalanması uygulamada izin kullanıldığının önemli bir delilidir.
- İşverence yıl içinde verilen diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.
Kullanılmayan izin ücreti
İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde (istifa, işveren feshi, emeklilik, ölüm dâhil) işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir (m. 59). Bu hüküm sayesinde, çalışma boyunca biriken izin hakları sözleşme sonunda ücrete dönüşür. Hesaplamada izin ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden belirlenir; ücretin hangi unsurlarının dikkate alınacağı (düzenli yan ödemeler, primler vb.) somut olayda ayrıca değerlendirilir. Bu ücret üzerinden vergi ve SGK kesintileri yapılabileceği için, net tutar brüt tutardan farklı olacaktır.
Sembolik örnek
Aşağıdaki örnek varsayımsaldır. 8 yıl çalışmış bir işçi için yıllık izin süresi 20 gündür. Son iki yıla ait izinlerini hiç kullanmamışsa ve ayrıldığı tarihteki brüt ücreti 40.000 TL ise, izin günlük ücreti yaklaşık 1.333,33 TL olarak hesaplanır; 40 günlük kullanılmayan izin için brüt tutar yaklaşık 53.333,33 TL olur. Gerçek durumda, hangi yılların izinlerinin kullanıldığı, izin belgeleri ve ücret unsurları sonucu değiştirir.
Zamanaşımı ve ispat
Yıllık izin ücreti alacağının zamanaşımı süresi 5 yıldır (4857 s. K. Ek m. 3) ve iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar (m. 59). İşçi hizmeti devam ederken kullanmadığı yıllık izin ücretini talep edemez; ücret iş sözleşmesinin sona ermesiyle istenebilir hâle gelir. İzin kullandırıldığını ispat yükü işverene aittir; imzalı izin belgeleri, bordroda izin işaretlemeleri, puantaj ve işyeri kayıtları bu amaçla kullanılır. İşçinin izin kullandığı iddiasına karşı, imzasının bulunmadığı veya bordroda izin geçmeyen dönemler için kullanım ispatlanamıyorsa izin ücreti hüküm altına alınabilir. Bu alacak için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekir; ayrıntı için iş davalarında zorunlu arabuluculuk yazısına bakabilirsiniz.
İzinde çalışma yasağı ve diğer kurallar
Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir (m. 58). İşveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi hâlinde ihbar (bildirim) süresi ile iş arama izinleri yıllık izin süreleriyle iç içe girmez (m. 59/2); yani işveren, ihbar süresini yıllık izin kullandırarak geçiremez. Alt işveren işçileri için, alt işveren değişse de aynı işyerinde çalıştıkları sürelerin izin hesabında dikkate alınması ve asıl işverenin izin kullanımını denetleme yükümlülüğü ayrıca düzenlenmiştir (m. 56).
Adana'da süreç
İzin ücreti alacağı için işin Adana'da yapılması veya işverenin Adana'da bulunması hâlinde arabuluculuk başvurusu Adana'daki arabuluculuk bürosuna, dava ise Adana iş mahkemesine yöneltilebilir. Başvuruya hazırlanırken iş sözleşmesi, SGK hizmet dökümü, bordrolar, varsa izin formları ve izin kullanımını gösteren yazışmalar bir araya getirilmelidir.
Sıkça sorulan sorular
İşten ayrılırken izin ücretimden vazgeçtim, geçerli midir?
Yıllık izin hakkından vazgeçilemez. İşten ayrılırken imzalanan ibraname veya belgede izin ücreti de kapsanmışsa, TBK m. 420'de aranan geçerlilik şartları (yazılı olma, en az bir ay geçmesi, banka aracılığıyla ödeme gibi) yönünden ayrıca incelenmelidir.
İzin kullanılmadan istifa edersem izin ücretimi alabilir miyim?
Evet; iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde kullanılmayan izin ücreti ödenir.
Yıllık izin ve hafta tatili ücretleri aynı şey mi?
Hayır; ayrı haklardır. Hafta tatili ve genel tatil ücretleri için hafta tatili ve genel tatil ücreti yazısına bakılabilir.
İlgili konular: kıdem tazminatı, İş Hukuku sayfamız.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.