Ticari sözleşmeler, tacirler arasında veya bir tarafın ticari işletmesiyle ilgili olarak kurulan satım, eser, taşıma, franchise, acentelik, bayi, kredi ve benzeri anlaşmalardır. 6102 sayılı TTK ile 6098 sayılı TBK birlikte uygulanır; TTK’da özel hüküm yoksa TBK genel hükümleri devreye girer. İyi kaleme alınmış bir sözleşme uyuşmazlığı önlemez ama ispatı kolaylaştırır, süreleri netleştirir ve teminat–cezai şart–yetki üçlüsünü baştan kurar. Aşağıdaki kontrol listesi, sözleşmeyi imzalamadan önce gözden geçirilmesi gereken başlıkları toplar.
Taraflar, temsil ve ehliyet
Sözleşmenin kiminle kurulduğu net olmalıdır: ticaret unvanı, MERSİS/sicil numarası, vergi kimlik numarası ve tebligat adresi yazılmalıdır. İmza atan kişinin temsil yetkisi (yönetim kurulu kararı, şirket müdürü, vekâletname, imza sirküleri) dosyaya eklenmelidir; yetkisiz temsil TBK m. 46–47 çerçevesinde icazete bağlıdır. Şirketler arası işlemlerde çift imza, ortak imza veya “münferit temsil” kaydı sicil kaydıyla karşılaştırılmalıdır. Yabancı taraflı sözleşmelerde yetkili organ kararı ve apostilli belgeler ayrıca planlanmalıdır.
Edim, ifa, ayıp ve temerrüt
Mal veya hizmetin niteliği, miktarı, teslim/ifa yeri ve zamanı, Incoterms veya yurt içi teslim şekilleri açık yazılmalıdır. Kısmi ifa, erken ifa ve mücbir sebep tanımları belirsiz bırakılırsa “haklı sebep” tartışması büyür. Ayıp ihbar süreleri TTK m. 23 (tacirler arası satışta açık ayıpta iki gün, gizli ayıpta sekiz gün inceleme/ihbar) ile TBK m. 223 vd. arasındaki ilişki somut sözleşmeye göre kurulmalıdır; tüketici işleminde 6502 sayılı Kanun ayrı rejim uygular. Temerrüt için ihtarın şekli TTK m. 18/3 uyarınca tacirler arasında noter, taahhütlü mektup, telgraf veya güvenli elektronik imzalı KEP ile yapılmalıdır; sıradan e-posta tek başına risklidir.
Bedel, faiz, fatura ve cezai şart
Bedelin para birimi, KDV dahil/hariç oluşu, ödeme takvimi ve temerrüt faizi oranı yazılmalıdır. Ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenebilir (TTK m. 8); oran kararlaştırılmamışsa 3095 sayılı Kanun’un ticari/avans faizi rejimi gündeme gelir. Fatura içeriğine sekiz gün içinde itiraz edilmezse içerik kabul edilmiş sayılır (TTK m. 21); ayrıntı için fatura itirazı yazısına bakılabilir. Cezai şart TBK m. 179 vd. ile geçerlidir; ancak tacir borçlu, aşırı cezai şartın indirilmesini kural olarak isteyemez (TTK m. 22). Bu nedenle cezai şart tutarı peşinen ölçülü tutulmalıdır.
Teminat, rehin ve kefalet
İfa riski yüksekse banka teminat mektubu, kefalet, rehin, ipotek veya cari hesap mahsup kaydı düşünülür. Kefaletin TBK m. 583 vd. şekil şartları (el yazısıyla tarih ve azami miktar vb.) eksikse kefalet geçersiz olabilir. Teminat mektubunun “süreli/süresiz”, “şartlı/ilk talepte” niteliği ve başvuru belgeleri açık yazılmalıdır. Teminat paketi için teminat mektubu, kefalet ve kefil makalesi yol göstericidir.
Yetki, tahkim, arabuluculuk ve dil
Yetkili mahkeme kaydı HMK m. 17 çerçevesinde tacirler arasında geçerlidir; tüketici ve işçi aleyhine yetki sözleşmeleri sınırlıdır. Ticari davalarda konusu para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat için TTK m. 5/A dava şartı arabuluculuk zorunludur; ayrıntı zorunlu arabuluculuk yazısındadır. Tahkim kaydı varsa kurum, dil, hakem sayısı ve yer belirtilmelidir. Sözleşme birden fazla dildeyse hangi metnin esas olduğu tek cümleyle sabitlenmelidir.
İmza öncesi kısa kontrol listesi
- Tarafların unvan, sicil ve temsil belgeleri dosyada mı?
- Edim, süre, bedel, ayıp ihbarı ve temerrüt ihtarı net mi?
- Faiz, cezai şart ve mahsup kayıtları ölçülü mü?
- Teminatın türü, süresi ve paraya çevirme şartı yazıldı mı?
- Fesih, mücbir sebep ve gizlilik/rekabet yasağı dengeli mi?
- Yetki, tahkim ve arabuluculuk notu düşüldü mü?
- Ekler (teknik şartname, fiyat listesi, plan) sözleşmeye atıfla bağlandı mı?
Franchise, acentelik veya işyeri kirası gibi özel türlerde ayrıca o modele özgü mevzuat katmanları eklenir; genel kontrol listesi bunların yerine geçmez.
Sık yapılan kaleme alma hataları
En sık hatalardan biri, “genel hükümler saklıdır” gibi boş atıflarla edim tanımını geçiştirmektir. Teknik şartname sözleşme eki yapılmazsa ayıp ve eksik ifa tartışması büyür. Bir diğer hata, temerrüt faizini yazmamak veya tüketici işleminde ticari faiz uygulamaktır. Yetki kaydı ile tahkim kaydının aynı metinde çelişmesi, dava şartı arabuluculuğun unutulması ve elektronik tebligat adresinin güncel tutulmaması da uygulamada dosyayı uzatır. Gizlilik ve kişisel veri maddeleri 6698 sayılı KVKK ile uyumlu yazılmazsa idari yaptırım riski sözleşmesel riskin önüne geçebilir.
Uzun süreli ilişkilerde fiyat gözden geçirme (price revision) formülü, dövizle ödeme yasakları/bildirimleri ve yaptırım (sanctions) klozları güncel mevzuata göre kontrol edilmelidir. Devreye giren yeni kanuni düzenlemelerin sözleşmeyi otomatik bozacağı varsayılmamalı; uyarlama (TBK m. 138) şartları somut ve ağır olmalıdır.
Değişiklik, ek protokol ve delil yönetimi
Sözleşme yürürlüğe girdikten sonra fiyat, teslim tarihi veya teminat değişiyorsa bunun ek protokolle yapılması ve her iki tarafça imzalanması gerekir. Tek taraflı “duyuru” ile yapılan değişiklikler, genel işlem koşulu veya temsil yetkisi tartışması yaratır. Yazışmaların KEP, UETS ve şirket e-posta arşivinde saklanması; WhatsApp gibi kanalların yalnızca yardımcı delil sayılması ispat stratejisini netleştirir. İmza sirküleri değişince karşı tarafa bildirim yapılmazsa, eski yetkiliyle yapılan işlemlerin bağlayıcılığı iyiniyet kurallarına göre ayrıca incelenir.
Sıkça sorulan sorular
Sözleşme e-posta ile kurulabilir mi?
TBK’da irade açıklamaları kural olarak serbest şekildedir; e-posta ile icap-kabul mümkündür. Ancak ispat, temsil yetkisi ve TTK m. 18’deki ihtar şekli bakımından kritik bildirimler için KEP veya noter tercih edilmelidir. Teyit mektubuna sekiz gün içinde itiraz edilmezse içerik kabul edilmiş sayılabilir (TTK m. 21/3).
Cezai şart her zaman alınır mı?
Kararlaştırılmış ve koşulları oluşmuşsa talep edilebilir. Tacir borçlu aşırılık indirimi isteyemez (TTK m. 22); bu nedenle oran peşinen abartılmamalı, edimle bağ kurulmalıdır.
Yetki kaydı “yalnızca X mahkemesi” geçerli midir?
Tacirler arasında HMK m. 17 uyarınca yetki sözleşmesi yapılabilir. Tüketici işleminde veya kanunun kesin yetki öngördüğü hâllerde kayıt etkisiz kalabilir.
Arabuluculuk sözleşmeyle kaldırılabilir mi?
TTK m. 5/A dava şartıdır; tarafların sözleşmeyle bu şartı ortadan kaldırması mümkün değildir. Tahkim sözleşmesi varsa yargı yolu değişir; arabuluculuk ile tahkim ilişkisi somut kayda göre değerlendirilir.
Sözleşme ekleri imzalanmazsa bağlar mı?
Ana metinde eklerin “ayrılmaz parça” olduğu ve taraflarca paraflandığı belirtilmişse bağlayıcılık güçlenir. Hiç tebliğ edilmemiş veya sonradan tek taraflı değiştirilmiş ekler bakımından bağlayıcılık tartışmalı hâle gelir; genel işlem koşulu denetimi de devreye girebilir.
İlgili konular: franchise, teminat ve kefalet, zorunlu arabuluculuk. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.