Ticari davalarda arabuluculuk, 7155 sayılı Kanun’la TTK’ya eklenen 5/A maddesiyle 1 Ocak 2019’dan itibaren belirli uyuşmazlıklarda dava şartı hâline gelmiştir. 7445 sayılı Kanun’un 1 Eylül 2023’te yürürlüğe giren değişikliğiyle kapsam; itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarını da açıkça içerecek şekilde genişletilmiştir. Bu yazıda kapsamı, süreleri, son tutanağı ve sık yapılan usul hatalarını anlatıyoruz.
TTK m. 5/A’nın güncel metni
Kanuna göre; TTK m. 4’te ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde başvuruyu sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.
Hangi davalar kapsamdadır?
- Ticari nitelikte para alacağı ve tazminat davaları,
- Ticari itirazın iptali davaları,
- Ticari menfi tespit davaları,
- Ticari istirdat davaları.
Genel kurul kararının iptali, şirket organlarının seçimi, iflas/konkordato talebi gibi inşai veya çekişmesiz yargı işleri kural olarak bu listede değildir. Tüketici davaları TTK m. 5/A değil, 6502 sayılı Kanun m. 73/A rejimine tabidir. İşçilik alacakları ise 7036 sayılı Kanun çerçevesindedir. Davanın “ticari dava” sayılıp sayılmadığı TTK m. 4 ve ilgili özel kanunlarla belirlenir.
Başvuru ve süreç
- Yetkili arabuluculuk bürosuna başvuru dilekçesi verilir; karşı taraf bilgileri ve uyuşmazlık özeti yazılır.
- Arabulucu görevlendirilir; taraflar toplantıya davet edilir.
- Görüşmeler gizli yürütülür; beyanlar daha sonra yargılamada (kanuni istisnalar dışında) delil yapılamaz.
- Anlaşma olursa anlaşma belgesi düzenlenir; ilam niteliğinde icra edilebilirlik kazandırılabilir.
- Anlaşma olmazsa son tutanak tutulur; bu tutanak dava dilekçesine eklenir.
Başvuru, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin işlemesine 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde etki eder. Bir yıllık itirazın iptali süresi gibi kritik sürelerde arabuluculuk takvimi peşinen planlanmalıdır (itirazın iptali, menfi tespit).
Son tutanak olmadan dava açılırsa
Dava şartı yerine getirilmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilebilir. Mahkeme, bazı hâllerde eksikliğin tamamlanmasına imkân tanısa da buna güvenmek risklidir. Dilekçeye son tutanağın aslı veya arabulucu onaylı örneği eklenmelidir. “Görüşmeler sürüyor” gerekçesi dava şartını karşılamaz.
Anlaşmanın icrası
Arabuluculukta varılan anlaşma, kanundaki şartlarla ilam niteliğinde belgedir; icra edilebilirlik şerhi alınarak ilamlı takip yapılabilir. Anlaşma metninde alacak kalemleri, faiz, feragat, taksitler ve teminat açık yazılmalıdır. Belirsiz “karşılıklı alacaklar temizlenmiştir” ifadeleri yeni uyuşmazlık doğurur. Çek/senet teslimi varsa senetlerin iadesi de metne bağlanmalıdır (çek ve senet tahsili).
İstisnalar ve dikkat noktaları
- Geçici hukuki korumalar (ihtiyati haciz/tedbir) arabuluculuk tamamlanmadan istenebilir; fakat esas davanın şartı ayrıca durur.
- Birden fazla davalı/davacıda taraf teşkili ve tebligat, süreyi uzatabilir.
- Yetkili büro, davalının yerleşim yeri veya uyuşmazlığın doğduğu yer gibi ölçütlere göre belirlenir.
- Avukatla temsil, görüşmelerin daha hızlı somutlaşmasını sağlar; zorunluluk dosyaya göre değişir.
Sık yapılan hatalar
- Kapsamda olan itirazın iptali/menfi tespit için arabuluculuğu atlamak,
- Son tutanağı dilekçeye eklememek,
- Altı+iki haftalık süreyi beklerken hak düşümü süresini kaçırmak,
- Anlaşma belgesini muğlak yazmak,
- Tüketici/iş/ticari rejimlerini karıştırmak.
Adana uygulamasında pratik akış
Adana’da ticari dosyalar için arabuluculuk bürosu başvurusu sonrası görevlendirme ve ilk toplantı daveti elektronik tebligatla da gelebilir. Toplantıya katılmamak, son tutanağa “katılmadı” şeklinde işlenir; bu durum dava şartının yerine gelmesini engellemez fakat yargılama gideri ve bazı hâllerde aleyhe sonuç doğurabilir. Bu nedenle daveti alan tarafın mazeretini belgelemesi gerekir.
Uzlaşma sağlanamayan dosyalarda asliye ticaret mahkemesine açılacak davanın konusu, arabuluculuk başvurusundaki uyuşmazlıkla çelişmemelidir. Başvuruda yazılmayan tamamen yeni talepler, dava şartı tartışması yaratabilir.
Avukatın rolü ve hazırlık dosyası
Arabuluculuk toplantısına delilsiz gitmek, uzlaşma şansını düşürür. Asgari hazırlık: alacak/borç tablosu, dayanak sözleşmeler, faturalar, icra dosyası özeti ve faiz hesabı. Toplantıda “ilk teklif” ve “alt sınır” önceden belirlenmeli; yetkisiz temsilci gönderilmemelidir.
Birden fazla dosya (örneğin hem menfi tespit hem itirazın iptali) aynı ilişkiden doğuyorsa arabuluculukta birleştirilmiş müzakere önerilebilir. Aksi hâlde parça parça anlaşmalar çelişebilir.
Anlaşma sağlanamazsa son tutanakta uyuşmazlık konusunun doğru tarif edildiğinden emin olun. Yanlış tarif, sonraki davada “farklı uyuşmazlık” itirazına yol açabilir. Tutanak aslı saklanmalı; UYAP yüklemesi dilekçe ekiyle birlikte yapılmalıdır.
7445 sonrası pratik sonuç
2023 genişlemesinden sonra icra hukukundan doğan itirazın iptali ve menfi tespit dosyalarında arabuluculuk atlanması, usulden ret riskini ciddi biçimde artırmıştır. Eski uygulamaya alışkın taraflar bu değişikliği hâlâ gözden kaçırabilmektedir. Dava stratejisi kurarken önce “bu talep TTK m. 5/A listesinde mi?” sorusu sorulmalıdır.
Arabuluculukta kısmi anlaşma da mümkündür; örneğin asıl alacakta uzlaşıp faiz/inkâr tazminatını yargıya bırakmak. Kısmi anlaşma tutanağında hangi kalemlerin çözüldüğü, hangilerinin açık kaldığı net yazılmalıdır.
Toplantı dili ve belgeler Türkçe tutulur; yabancı ortaklı şirketlerde yetkili temsilcinin imza sirküleri peşinen hazırlanmalıdır.
Giderler ve sonuç
Arabuluculuk ücret ve giderleri, 6325 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik/tarife hükümlerine tabidir; bu yazıda sabit rakam verilmez. Anlaşma hâlinde gider paylaşımı tutanakta yazılabilir. Anlaşamama hâlinde yargılama giderlerine etkisi, katılım ve kusur durumuna göre mahkeme takdirindedir.
Sonuç olarak TTK m. 5/A, ticari para uyuşmazlıklarında dava yolunu kapatan bir engel değil; zorunlu bir ön filtredir. Doğru hazırlıkla hem süre hem maliyet kontrolü sağlar.
Süre hesabında pratik uyarı
Arabuluculuk başvurusu ile görevlendirme tarihi farklı olabilir; süreler görevlendirmeden işlemeye başlar. Başvuru evrakındaki eksiklik görevlendirmeyi geciktirirse hak düşümü riski artar. Bu yüzden başvuru dilekçesi ve ekleri ilk günden eksiksiz sunulmalıdır.
Sıkça sorulan sorular
Her ticari dava arabuluculuğa tabi mi?
Hayır. Yalnızca TTK m. 5/A’da sayılan para alacağı, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları dava şartıdır.
Arabuluculuk ne kadar sürer?
Görevlendirmeden itibaren altı hafta; zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatma.
Anlaşmazsak dava hakkım düşer mi?
Düşmez. Son tutanakla dava açılır. Süreler bakımından arabuluculuğun etkisi ayrıca hesaplanır.
İhtiyati haciz için önce arabuluculuk şart mı?
İhtiyati haciz/tedbir talepleri kural olarak arabuluculuk tamamlanmasına bağlı değildir; esas dava için şart ayrıca aranır.
Karşı taraf gelmezse ne olur?
Toplantıya katılmama tutanağa işlenir ve süreç anlaşmama ile sonuçlandırılabilir; dava şartı bu tutanakla tamamlanır.
İlgili konular: itirazın iptali, menfi tespit, çek ve senet tahsili; ayrıca Ticaret Hukuku sayfamız. Dava şartı arabuluculuk başvurusu öncesi değerlendirme için iletişim kanallarımız açıktır.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.