Kaza sonrası kasko şirketine hasar dosyası açtırdınız; ancak birkaç hafta sonra gelen yazıda talebin "teminat dışı" olduğu, "hasar ile olay uyumsuz" bulunduğu ya da beyan yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle ödeme yapılmayacağı bildirildi. Kasko hasar reddi, sigortalı açısından çoğu zaman son söz değildir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) sigorta hükümleri, Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, sigortalıya itiraz ve başvuru yolları tanır. Bu yazıda en sık ret gerekçelerini, sigortacının ispat yükünü, Sigorta Tahkim Komisyonu ve mahkeme yolunu Adana'daki araç sahipleri açısından inceliyoruz.
Kasko neyi karşılar, ispat yükü kimdedir?
Kasko sigortası, sigortalı araçta çarpma, çarpışma, devrilme, düşme, yanma, çalınma ve üçüncü kişilerin kötü niyetli hareketleri gibi nedenlerle doğan maddi zararları teminat altına alır. Poliçeye eklenen ek teminatlar, örneğin sel, deprem veya mini onarım, kapsamı genişletebilir. Kasko, karşı tarafa verilen zararı karşılayan zorunlu trafik sigortasından farklıdır; kendi aracınızdaki zarar içindir.
TTK m. 1409/2, rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükünü sigortacıya yükler. Yani şirket, kazanın teminat dışı bir hâlde gerçekleştiğini somut delillerle ortaya koymalıdır; sigortalının "teminat içinde olduğumu ben ispatlamalıyım" düşüncesi bu bakımdan doğru değildir. Bununla birlikte sigortalının kazayı gerçeğe aykırı biçimde bildirdiği ispatlanırsa, ispat dengesi değişebilir.
En sık görülen ret gerekçeleri
Sürücü belgesi sorunu
Genel Şartlar'ın A.5.4 maddesine göre, aracın ilgili mevzuata göre gerekli sürücü belgesine sahip olmayan biri tarafından kullanılması sırasında oluşan zararlar teminat dışıdır. Belgenin hiç bulunmaması kadar, araç sınıfına uygun olmaması da ret sebebi olarak ileri sürülür. Belgenin geçici olarak geri alınmış olması gibi durumlarda ayrıntılı inceleme gerekir.
Alkol veya uyuşturucu
A.5.5 maddesi, aracın uyuşturucu madde veya Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde belirlenen sınırın üzerinde alkol almış kişilerce kullanılması sırasında doğan zararları teminat dışı sayar. Ancak Yargıtay uygulamasında, sürücünün alkollü olması tek başına yeterli görülmemekte; kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelip gelmediği, sürücünün kusur oranı ve olayın diğer etkenleri birlikte değerlendirilmektedir. Bu nedenle alkol gerekçeli retlerde kaza tespit tutanağı, kusur raporu ve olay yeri koşulları dikkatle incelenmelidir.
Kaza yerinin terk edilmesi
Zorunlu hâller dışında, sürücünün alkol veya ehliyet durumunun tespitini engellemek amacıyla kaza yerinden ayrılması da Genel Şartlar'da ayrıca teminat dışı hâl olarak düzenlenmiştir. Sağlık kuruluşuna gitme veya can güvenliği gibi zorunlu sebepler varsa bunların belgelenmesi önem taşır.
Beyan yükümlülüğü ve rizikonun ağırlaşması
Sigorta ettiren, sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları sigortacıya bildirmekle yükümlüdür (TTK m. 1435). Örneğin aracın ticari amaçla kullanıldığının gizlenmesi bu kapsamda değerlendirilir. Rizikonun gerçekleşmesinden sonra ihlalin ihmalden kaynaklandığı anlaşılırsa, sigortacı kural olarak tamamen ret yerine ihmalin derecesine göre tazminattan indirim yapabilir. Kast derecesindeki ihlalde ise ihlal ile gerçekleşen riziko arasında bağlantı varsa ödeme borcu ortadan kalkar; bağlantı yoksa tazminat, ödenen prim ile ödenmesi gereken prim arasındaki orana göre ödenir (TTK m. 1439/2). Sözleşmeden sonra rizikoyu ağırlaştıran değişikliklerin bildirilmesi de TTK m. 1444'te düzenlenmiştir.
Hasar-olay uyumsuzluğu
Şirket ekspertizi, araçtaki izlerin bildirilen kaza şekliyle örtüşmediği sonucuna varabilir. Bu tür retlerde olay yeri fotoğrafları, karşı araçtaki hasar, kamera kayıtları ve bağımsız bir eksper raporu belirleyici olur. Ret yazısında dayanılan ekspertiz raporunun bir örneğinin istenmesi, itirazın içeriğini oluşturmak için ilk adımdır.
Geç ihbar
Riziko gerçekleşince sigortacıya gecikmeksizin bildirim yapılmalıdır. Ancak geç bildirim tek başına ret sebebi değildir; gecikme tazminatın artmasına yol açmışsa, kusurun ağırlığına göre indirim yapılır (TTK m. 1446).
Ödeme ne zaman yapılmalı?
Sigorta tazminatı, rizikoyla ilgili belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra sigortacının araştırmaları bitince ve her hâlde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur (TTK m. 1427/2). Araştırmalar ihbardan itibaren üç ay içinde tamamlanamazsa, tarafların mutabakatı veya mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre mahsup edilmek üzere ödeme yapılması gündeme gelir. Muacceliyet tarihi, temerrüt faizinin başlangıcı ve zamanaşımı hesabı bakımından da önemlidir.
İtiraz ve başvuru yolları
1. Şirkete yazılı itiraz
Ret veya eksik ödeme yazısına karşı, gerekçeleri tek tek yanıtlayan yazılı bir itiraz dilekçesi verilmelidir. Dilekçeye bağımsız eksper raporu, servis faturaları ve olay yerine ilişkin belgeler eklenir. Bu başvuru, ileride Sigorta Tahkim Komisyonu'na gidebilmek için de ön şarttır.
2. Sigorta Tahkim Komisyonu
Sigortacılık Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca sigorta ettiren veya sigortadan menfaat sağlayan kişiler, tahkim sistemine üye sigorta şirketiyle uyuşmazlıklarında Komisyon'a başvurabilir. Başvuru için şirkete gerekli başvurunun yapılmış ve talebin kısmen veya tamamen reddedilmiş olduğunun belgelenmesi gerekir; şirketin on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de yeterlidir. Dosya önce raportörlerce incelenir, çözülemezse hakem veya hakem heyetine gönderilir; hakemler kural olarak görevlendirildikleri tarihten itibaren dört ay içinde karar verir. Belirli tutarın üzerindeki kararlara karşı on gün içinde Komisyon nezdinde itiraz edilebilir; kesinlik ve temyiz sınırları güncellenen tutarlara bağlı olduğundan başvuru tarihinde kontrol edilmelidir. Uyuşmazlık daha önce mahkemeye veya tüketici hakem heyetine taşınmışsa Komisyon'a başvurulamaz.
3. Mahkeme yolu
Aracını kişisel amaçla kullanan sigortalı tüketici sayılır; 6502 sayılı Kanun'un tanımında sigorta sözleşmeleri de tüketici işlemleri arasında yer aldığından uyuşmazlık, değerine göre tüketici hakem heyetinde veya tüketici mahkemesinde çözülür. Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 s. Kanun m. 73/A) ve dava, tüketicinin yerleşim yeri olan Adana'da açılabilir. Ticari amaçla kullanılan araçlarda ise uyuşmazlık genellikle asliye ticaret mahkemesinde görülür ve para alacağına ilişkin bu davalarda da dava öncesi arabuluculuk aranır (TTK m. 5/A).
Zamanaşımı
Sigorta sözleşmesinden doğan istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl içinde zamanaşımına uğrar (TTK m. 1420). Şirketle yazışmaların uzaması bu süreyi kendiliğinden durdurmaz.
Gerekli belgeler
- Kasko poliçesi ve varsa özel şartlar,
- Kaza tespit tutanağı veya polis/jandarma tutanağı, varsa alkol raporu,
- Sürücü belgesi ve ruhsat örneği,
- Şirket ekspertiz raporu, ret veya eksik ödeme yazısı,
- Olay yeri ve hasar fotoğrafları, kamera kayıtları,
- Servis onarım faturaları ve parça listesi.
Sık yapılan hatalar ve ilgili konular
- Ret yazısını kesin karar sanıp hiçbir itirazda bulunmamak.
- Ekspertiz raporunu istemeden genel ifadelerle itiraz etmek.
- Kazayı olduğundan farklı bildirmek; bu davranış meşru bir talebi de riske atar.
- Kaskodan karşılanmayan zararları gözden kaçırmak. Karşı tarafın kusuru varsa aracınızdaki değer kaybı ve onarım süresince yaşanan araç mahrumiyeti ayrıca talep edilebilir.
- Onarımda eşdeğer parça kullanıldığında fark talebini değerlendirmemek; bu konuda muadil parça fark bedeli yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Alkollü olduğum için kasko ödeme yapmaz mı?
Genel Şartlar alkollü kullanımı teminat dışı sayar; ancak yargısal uygulamada kazanın yalnızca alkolün etkisiyle oluşup oluşmadığı ve kusur durumu araştırılmaktadır. Sonuç, somut olayın delillerine göre değişir.
Sigorta Tahkim Komisyonu mu, mahkeme mi daha uygundur?
Her iki yolun da süre, masraf ve kanun yolu bakımından farklı sonuçları vardır. Komisyonda inceleme dosya üzerinden yapılır; tanık dinletmek veya keşif istemek gereken dosyalarda mahkeme yolu daha elverişli olabilir. Seçim dosyanın niteliğine göre yapılmalıdır.
Şirket hiç cevap vermiyor; ne yapabilirim?
Başvurudan itibaren on beş iş günü içinde yazılı cevap verilmemesi, Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru için yeterlidir (5684 s. Kanun m. 30/13). Mahkeme yolunda ise önce arabuluculuk aşaması tamamlanır.
Kasko ödemesi değer kaybını da kapsar mı?
Değer kaybı, kural olarak kazada kusuru bulunan tarafa ve onun zorunlu trafik sigortacısına yöneltilen bir taleptir. Kendi kaskonuzun bu kalemi karşılayıp karşılamadığı poliçe şartlarına göre değerlendirilmelidir.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.