Haksız rekabet, dürüstlük kuralına aykırı ticari davranışlarla rakiplerin, müşterilerin veya diğer piyasa aktörlerinin zarar görmesidir. 6102 sayılı TTK m. 54-63, haksız rekabetin tanımını, örnek fiilleri, dava haklarını ve ispat kurallarını düzenler. Bu rejim, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’daki rekabet ihlallerinden (kartel, hâkim durumun kötüye kullanılması vb.) farklıdır; ikisi karıştırılmamalıdır.
Haksız rekabet sayılan tipik fiiller (TTK m. 55)
Kanun örnekleyici bir liste sunar. Uygulamada sık görülenler:
- Başkasının ürünü, iş ürünleri, faaliyetleri veya işletmesi hakkında yanlış veya yanıltıcı açıklama yapmak,
- Kendi mal veya hizmetlerini rakiplikilerle karışıklığa yol açacak biçimde sunmak; alan adları, ambalaj ve tanıtımda taklit,
- Üçüncü kişilerin işlerini kötülemek, çalışanlarını veya müşterilerini hukuka aykırı yolla çekmek,
- İş sırlarını yetkisiz ifşa etmek veya kullanmak,
- Genel iş şartlarında dürüstlük kuralına aykırı davranmak; özellikle yanıltıcı kampanya ve saklı maliyet uygulamaları,
- Doğrudan doğruya veya dolaylı olarak kanunî düzeni ihlal ederek rekabet üstünlüğü sağlamak.
Liste sınırlı değildir; dürüstlük kuralına aykırı her ticari davranış kapsama girebilir. Marka hakkına tecavüz varsa ayrıca 6769 sayılı SMK yolları da açılır (marka tecavüzü).
Kimler dava açabilir?
TTK m. 56 uyarınca; müşteriler, meslekî ve ekonomik birlikler ile haksız rekabet yüzünden müşterileri, kredisi, meslekî itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar görenler dava açabilir. Rakip işletme tipik davacıdır; bazı hâllerde tüketiciler ve odalar da aktif hale gelebilir. Davalı, fiili gerçekleştiren kişi veya işletmedir; çalışanların fiillerinden işletmenin sorumluluğu ayrıca tartışılır.
Davalar ve talepler (TTK m. 56-59)
- Haksız rekabetin tespitini isteme,
- Haksız rekabetin men’i (durdurulması),
- Yanlış/yanıltıcı beyanların düzeltilmesi ve kararın ilanı,
- Maddi ve varsa manevi tazminat,
- Sebepsiz zenginleşmenin iadesi,
- İhtiyati tedbir (HMK ve TTK çerçevesinde).
Tazminatta zarar ve illiyet bağı ispatlanmalıdır; zarar hesabı bilirkişiyle yapılabilir. Fiilin devam ettiği veya tekrar riski bulunduğu hâllerde ihtiyati tedbir, fiilin etkisini azaltmak için kritik olabilir.
4054 sayılı Kanun’dan farkı
4054 sayılı Kanun, piyasa rekabetini koruyan kamu hukuku ağırlıklı bir rejimdir; Rekabet Kurumu soruşturması ve idari para cezaları öne çıkar. TTK haksız rekabet ise özel hukuk davasıdır; dürüstlük ihlali ve özel zarar merkezdedir. Aynı olayda her iki yolun koşulları ayrı ayrı doğabilir; fakat talep ve ispat konuları farklıdır.
Adım adım süreç
- Fiili ve delilleri sabitleyin: ekran görüntüsü, fatura, ambalaj, tanık, noter tespiti, domain WHOIS kayıtları.
- İhtarname ile durdurma ve düzeltme talep edin; cevap süresini yazın.
- İhtiyati tedbir gerekip gerekmediğini değerlendirin.
- Ticari dava ve para/tazminat talebi varsa arabuluculuk şartını kontrol edin.
- Görevli mahkemede (ticari davalarda asliye ticaret) dava açın; Adana’da Adana Asliye Ticaret Mahkemeleri gündeme gelebilir.
- Kararın icrası, ilanı ve varsa tazminat tahsilini takip edin.
Gerekli belgeler
- Fiili gösteren tespit tutanakları ve görseller,
- Zarara ilişkin satış kaybı, müşteri kaybı, itibar zedelenmesi delilleri,
- Ticaret sicili ve marka/alan adı kayıtları,
- İhtarname ve tebliğ belgeleri,
- Arabuluculuk son tutanağı (gerekliyse).
Sık yapılan hatalar
- Delil toplamadan “taklit ediyorlar” diye dava açmak,
- Marka tecavüzü ile haksız rekabeti tek dilekçede karıştırmak,
- İhtiyati tedbiri geciktirip piyasada yerleşmesine izin vermek,
- Zararı soyut bırakıp yalnızca men talebiyle yetinmek ya da tersine ispatı imkânsız tazminat yazmak,
- Çalışanın kişisel sosyal medya paylaşımı ile işletme fiilini ayırmamak.
Dijital ortamda haksız rekabet
Online reklamlar, pazaryeri ürün başlıkları, etkileyici (influencer) paylaşımları ve otomatik fiyat botları yeni tip uyuşmazlıklar üretir. Yanıltıcı “en ucuz / orijinal / resmi satıcı” ibareleri, rakip marka adının anahtar kelime olarak satın alınması ve sahte müşteri yorumları haksız rekabet iddiasına dayanak olabilir. Delil hızlı silinebildiği için noter tespiti veya güvenilir zaman damgalı kayıt şarttır.
Alan adı (cybersquatting) uyuşmazlıklarında UDRP benzeri idari yollar ile TTK/SMK davaları birlikte düşünülebilir. Özellikle yerel işletmelerde Google işletme profili ve harita kayıtlarının ele geçirilmesi de müşteri yönlendirmesini bozduğu için aynı çerçevede değerlendirilir.
İhtarname metni, platformun şikâyet formuna yapıştırılacak dil ile mahkemeye sunulacak dil arasında tutarlı olmalıdır. Çelişkili beyanlar, ihtiyati tedbir aşamasında inandırıcılığı zayıflatır.
Zarar hesabı ve ihtiyati tedbir pratiği
Zarar ispatında satış kaybı, fiyat erimesi, müşteri kaybı ve itibar zedelenmesi ayrı kalemlenebilir. Rakibin haksız elde ettiği kârın istemi de mümkündür; fakat nedensellik bağı kurulmalıdır. İhtiyati tedbirde ise mahkemeler çoğu zaman teminat ister; teminat yatırılmazsa tedbir fiilen sonuç doğurmaz.
Kararın ilanı, dijital ortamdaki yanlış izlenimi düzeltmek için özellikle etkilidir. İlanın yeri (web sitesi, gazete, platform) talepte somutlaştırılmalıdır. Aksi hâlde infaz aşamasında tereddüt çıkar.
Meslek odaları ve birliklerin dava ehliyeti, sektör çapındaki yanıltıcı kampanyalarda gündeme gelebilir; bireysel rakip davası ile kolektif menfaat davası birlikte planlanabilir.
İhtarname ve delil tespitinin sırası
Önce delili sabitleyip sonra ihtar göndermek çoğu zaman daha güvenlidir; aksi hâlde karşı taraf içeriği değiştirip “hiçbir zaman böyle bir sayfa yoktu” diyebilir. Noter tespiti, bilgisayar kaydı ve zaman damgalı PDF birlikte kullanılabilir. İhtarnamede somut URL, ürün kodu ve tarih aralığı yazılmalıdır.
Uzlaşma görüşmelerinde “bir daha yapmayacağım” taahhüdü tek başına yetmez; stok imhası, düzeltme ilanı ve müşteri bilgilendirmesi gibi edimler yazılmalıdır. Aksi hâlde ihlal tekrarında ispat ve yaptırım zayıf kalır.
Sıkça sorulan sorular
Tescilsiz marka için haksız rekabet açılır mı?
Evet. Tanınmışlık ve karışıklık riski ispatlanırsa tescilsiz işaretler de haksız rekabet korumasından yararlanabilir; tescilli markada ek olarak SMK davaları açılır.
Rakibimin fiyatı çok düşük; bu haksız rekabet mi?
Tek başına düşük fiyat yeterli değildir. Zararına satış, yanıltıcı reklam veya kanun ihlaliyle elde edilen üstünlük gibi unsurlar aranır.
İş sırrımı eski çalışan kullandı, ne olur?
TTK haksız rekabet hükümleri ile birlikte TBK ve varsa ceza hükümleri (ticari sır) değerlendirilir; rekabet yasağı sözleşmesi varsa ayrıca ileri sürülür.
Kararın ilanı zorunlu mu?
Mahkeme, düzeltmenin etkisi için ilana karar verebilir; kapsam ve yer mahkeme takdirindedir.
Arabuluculuk şart mı?
Tazminat veya para alacağı içeren ticari haksız rekabet davalarında TTK m. 5/A gündeme gelebilir; salt tespit/men taleplerinde kapsam tartışması doğabilir. Dilekçe talepleri buna göre planlanmalıdır.
İlgili konular: marka tescili ve tecavüz, ticari sözleşme, franchise sözleşmesi; ayrıca Ticaret Hukuku sayfamız. Haksız rekabet delil tespiti ve ihtiyati tedbir için iletişim sayfamızdan başvurabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.