Yurt dışında boşanan veya ayrılan çiftlerde nafaka alacaklısı Türkiye'de yaşayan eşe veya çocuğa karşı nafaka kararı vermiş olabilir; yahut nafaka borçlusunun Türkiye'de maaşı veya malvarlığı bulunabilir. Bu durumda yabancı nafaka kararının Türkiye'de nasıl tahsil edileceği önem kazanır. Ayrıca çocukların yurt dışına götürülmesi veya geri getirilmemesi hâlinde 1980 tarihli Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi devreye girebilir. Bu yazıda her iki konuyu kısaca özetliyoruz.
Yabancı nafaka kararı Türkiye'de nasıl icra edilir?
Yabancı mahkemece verilmiş nafaka kararı Türkiye'de kendiliğinden icra edilemez. Uygulamada iki yol bulunur:
- Tenfiz davası: Karar kesinleşmişse ve tenfiz şartları sağlanıyorsa (karşılıklılık, kamu düzenine aykırı olmama, usulüne uygun çağrı vb.) yetkili Türk mahkemesinden tenfiz kararı alınır; ardından ilamlı icra takibi başlatılır (MÖHUK m. 50-57; ayrıntı için tenfiz). Tenfiz kararı sonrası alacaklı, ilamlı icra yoluyla maaş haczi gibi yollara başvurabilir.
- Uluslararası nafaka sözleşmeleri: Türkiye, yurt dışında nafaka alacağının tahsili için çeşitli uluslararası belgelere taraftır; Adalet Bakanlığı bu konuda merkezî makam olarak görev yapar. Bakanlığın ilgili birimi, sözleşme kapsamındaki başvurulara aracılık edebilir; ancak bu mekanizma yabancı mahkeme kararının tenfizi yerine geçmeyebilir. Başvuru usulü ve kapsamı sözleşmeye ve ülkeye göre değiştiğinden güncel bilgi Bakanlığın resmî sayfasından teyit edilmelidir.
Karşı taraf Türkiye'de ise
- Nafaka kararı tenfiz edildikten sonra borçlunun Türkiye'deki maaşı, banka hesabı ve malvarlığına haciz konulabilir.
- Nafaka icrası için tazyik hapsi gibi yollar da tenfizden sonra değerlendirilebilir (nafaka icrası).
- Para birimi yabancı para ise icra takibinde para birimi ve kur hesabının nasıl yapılacağı karar ve mevzuata göre belirlenir.
Türkiye'de yeni nafaka davası açmak
Yurt dışında karar yoksa veya karar tenfiz edilemiyorsa, Türkiye'de nafaka davası açılması da düşünülebilir. Boşanma sonrası nafaka davasında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 177). Uygulanacak hukuk MÖHUK m. 14 kapsamında belirlenir.
1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi: kısa bilgi
1980 tarihli Lahey Sözleşmesi, bir çocuğun velayet hakkını ihlal edecek şekilde bir devletten başka bir devlete götürülmesi veya orada alıkonulması hâllerinde çocuğun hızlı iadesini amaçlar. Türkiye için Sözleşme 1 Ağustos 2000 tarihinde yürürlüğe girmiş, uygulama hükümleri 5717 sayılı Kanunla düzenlenmiştir. Başlıca noktalar:
- Kapsam: Genel olarak 16 yaşın altındaki çocuklar ve her iki devletin sözleşme taraflığı bakımından ilişkisi (yürürlük ilişkisi) önemlidir.
- Merkezî makam: Türkiye'de Adalet Bakanlığı merkezî makam olarak görev yapar; başvurular genellikle ilgili Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla yürür.
- Dava: Çocuğun iadesi talebi, Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla aile mahkemesinde görülür.
- Süre: Haksız alıkoymadan itibaren bir yıl geçmeden yapılan başvurularda çocuğun iadesi için daha güçlü bir durum söz konusudur; bir yıldan sonra çocuğun yeni ortama uyum sağladığı ileri sürülebilir. Kişisel ilişki başvurularında zaman sınırı yoktur.
- İstisnalar: Çocuğun ağır tehlike altında olması, çocuğun iadeye karşı itirazı ve yaşına olgunluğu gibi sebeplerle iade reddedilebilir.
- Velayet kararı değildir: Sözleşme kapsamındaki dava, çocuğun hangi ebeveynin velayetinde kalacağına değil, çocuğun önceki yerleşim yerine iadesine ilişkindir.
Çocuğun yurt dışına çıkışı ve rıza konuları çocuğun yurt dışına çıkarılması yazısında ayrıca ele alınmıştır. Lahey Sözleşmesi uygulaması ülke ve olay özelinde değişkenlik gösterdiğinden, acil durumlarda gecikmeden hukuki destek alınması ve Adalet Bakanlığı Merkezî Makamı ile temasa geçilmesi önerilir.
Pratik hazırlık listesi
- Kararın kesinleşme şerhli, apostilli ve tercümeli örneklerini hazırlayın.
- Borçlunun Türkiye'deki adres, işyeri ve malvarlığı bilgilerini toplayın.
- Çocuğun son yerleşim yeri, okul, sağlık ve kimlik belgelerini düzenleyin.
- Çocuğun götürüldüğü ülke ve adres bilgisine ilişkin yazışmaları saklayın.
- Acil durumlarda yetkili makamlara yapılan başvuruları ve tarihleri belgeleyin.
Yabancı para cinsinden nafaka ve kur
Yabancı mahkemece nafaka yabancı para cinsinden belirlenmişse, Türkiye'de icra takibinde bu tutarın hangi tarihteki kurla Türk lirasına çevrileceği tenfiz kararında veya icra mevzuatında belirlenen esaslara bağlıdır. Alacaklı açısından, ödenmeyen dönemlerin yabancı para cinsinden listelenmesi ve kur hesabının belgeleriyle sunulması önemlidir. Faiz talebi de kararın içeriği ve ilgili mevzuata göre belirlenir. Bu nedenle tenfiz dilekçesinde para birimine ve faiz hükmüne ilişkin talebin net yazılması gerekir.
Lahey Sözleşmesi başvurusunda hazırlık
- Çocuğun kimlik, doğum ve nüfus bilgileri ile fotoğrafı,
- Kaçıran veya alıkoyan kişinin kimliği, bilinen adresi ve çocuğun muhtemel bulunduğu yer,
- Başvurucunun velayet hakkını gösteren belgeler (karar, kanun hükmü veya fiilî kullanım),
- Çocuğun yurt dışına götürüldüğü tarih ve koşullar,
- İletişim, bilet ve sosyal medya kayıtları gibi deliller.
Başvurunun Adalet Bakanlığı veya ilgili ülkenin merkezî makamına yapılması, bilgilerin eksiksiz ve doğru olması ve sürecin gecikmeden başlatılması önem taşır. Süreç ülkeye göre değişebilir ve her olayın şartları farklıdır.
Başvuru yapmadan önce neleri bilmelisiniz?
Lahey Sözleşmesi'ndeki iade mekanizması, çocuğun hukuka aykırı olarak götürüldüğü veya alıkonulduğu durumlar içindir. Çocuğun, velayet sahibi ebeveynin rızasıyla gittiği ancak dönüşünün gerçekleşmediği durumlarda da sözleşme gündeme gelebilir. Ancak her başvuruda velayet hakkı, çocuğun yerleşim yeri, çocuğun yaşı ve iadenin çocuk için ağır tehlike oluşturup oluşturmadığı gibi hususlar incelenir. Bu nedenle başvuruyu etkileyebilecek bilgilerin başından itibaren doğru ve eksiksiz verilmesi gerekir.
Sıkça sorulan sorular
Yabancı mahkemenin nafaka kararı varsa direkt icra takibi yapabilir miyim?
Hayır; Türkiye'de icra için tenfiz kararı gerekir.
Lahey Sözleşmesi çocuğun velayetini belirler mi?
Hayır; çocuğun hangi ülkede yaşayacağına ilişkin velayet uyuşmazlığı, iade sonrasında yetkili mahkemelerde görülür.
Lahey başvurusu için süre var mı?
Haksız alıkoymadan itibaren bir yıl içinde yapılan başvurular önemlidir; ancak süre geçse de başvuru yapılabilir. Süre ve usul bakımından somut durum değerlendirilmelidir.
İlgili konular: yabancı mahkeme kararının tenfizi, çocuğun yurt dışına çıkarılması ve rıza, nafaka ödenmezse icra takibi ve tazyik hapsi; ayrıca Aile Hukuku sayfamız. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
English summary
A foreign maintenance (alimony) judgment cannot be enforced directly in Turkey; it generally requires an enforcement (tenfiz) judgment from a Turkish family court, after which it can be collected through execution proceedings. The Ministry of Justice also acts as the central authority for certain international maintenance recovery mechanisms. For child abduction cases, Turkey is a party to the 1980 Hague Convention, in force for Turkey since 1 August 2000, under which return applications are processed through the Ministry of Justice and public prosecutors and heard by family courts. This is general information only and not legal advice. If you are looking for a divorce lawyer in Adana, Turkey for expats, contact us to discuss your file.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.