Yurt dışındaki mahkeme boşanma kararında nafaka, velayet veya mal paylaşımı hakkında hüküm vermiş olabilir. Karşı taraf Türkiye'de yaşıyor ve ödeme yapmıyorsa veya malvarlığı Türkiye'deyse, kararın Türkiye'de icra edilebilmesi için tenfiz gerekir. Bu yazıda tenfiz kavramı, şartları, hangi hükümlerin tenfize elverişli olduğu ve süreç anlatılmaktadır.
Tenfiz nedir?
Tenfiz, yabancı mahkeme ilamının Türkiye'de Türk mahkemesi ilamı gibi icra edilebilmesini sağlayan yargısal işlemdir (MÖHUK m. 50, 57). Tenfiz kararı verildikten sonra yabancı ilam, Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur. Tenfiz, boşanma kararının sonuçlarının icrasını kapsar; boşanmanın tanınması ise ayrı bir konudur (tanıma).
Hangi hükümler tenfiz edilir?
- Nafaka (eş veya çocuk için): Parasal hükümler icra edilebilirdir. Tenfiz edildikten sonra ilamlı icra yoluyla tahsil edilir (ayrıca nafaka icrası). Yabancı nafaka kararlarının uygulamasında uluslararası sözleşmeler de gündeme gelebilir (yabancı nafaka).
- Velayet ve kişisel ilişki: Çocuğun bakımına ilişkin hükümler, çocuğun üstün yararı ve kamu düzeni açısından Türk mahkemesince incelenir. Çocuk Türkiye'de yaşıyorsa velayet kararının tenfizi veya tanınması gündeme gelir; çocuğun yararı ve güncel durum esastır.
- Mal paylaşımı ve tazminat: Yabancı mahkemenin mal rejimi veya eşler arası alacak hükümleri, tenfiz şartları sağlanırsa icra edilebilir. Taşınmazlar bakımından Türkiye'deki tapu kayıtlarına ilişkin hükümler münhasır yetki çerçevesinde dikkatle incelenir.
Tenfiz şartları (MÖHUK m. 54)
- Karşılıklılık: Türkiye ile kararın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma, kanun hükmü veya fiilî uygulama bulunmalıdır. Hangi devletle karşılıklılık bulunduğu, ülkeye ve döneme göre değişebilir; bu nedenle somut dosyada ülkenin durumu araştırılır.
- Münhasır yetki: Karar Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalıdır; ayrıca davalının itirazı hâlinde, yabancı mahkemenin davalıyla veya dava konusuyla gerçek bir ilişkisi olmaksızın yetki tanıdığı bir durum olmamalıdır.
- Kamu düzeni: Hüküm Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
- Savunma hakkı: Karşı taraf yabancı mahkemeye usulüne uygun çağrılmış veya temsil edilmiş olmalıdır; aksi halde itiraz hakkı vardır.
- Kesinleşme: Karar, verildiği ülke kanunlarına göre kesinleşmiş olmalıdır (m. 50).
Mahkeme, yetki ve dilekçe
MÖHUK m. 51'e göre tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir; ancak aile hukukundan doğan yabancı kararların tanıma ve tenfizi 4787 sayılı Kanun m. 4 kapsamında aile mahkemelerinin görevi olarak değerlendirilmektedir. Yetkili mahkeme, tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri mahkemesidir; yerleşim yeri yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir. Dilekçede tarafların bilgileri, kararın hangi mahkemeden ve hangi tarihte verildiği, kararın özeti ve tenfiz istenen kısım yer almalıdır (m. 52). Belgeler için belgeler ve apostil yazısına bakabilirsiniz.
İtiraz ve temyiz
Tenfiz dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir; karşı taraf tenfiz şartlarının bulunmadığını veya ilamın yerine getirildiğini ileri sürerek itiraz edebilir (m. 55). Tenfiz kararına karşı kanun yolu süreleri geçerlidir; temyiz icrayı durdurur (m. 57). Tebliğden itibaren süreler kısa olduğundan karar elinize geçer geçmez hukuki destek almanız yararlı olur.
Tenfiz sonrası icra
Tenfiz kararı kesinleşince alacaklı, ilamlı icra takibi başlatabilir. Taşınmazlar bakımından tapu işlemleri ve haciz yöntemleri ayrıca değerlendirilir. Alacak kur farkı içeriyorsa tutarın hangi para birimi ve tarihten itibaren hesaplanacağı karar ve icra mevzuatına göre belirlenir.
Karşılıklılık şartı nasıl araştırılır?
Karşılıklılık, Türkiye ile kararın verildiği ülke arasında anlaşma bulunması, o ülkede Türk mahkeme kararlarının tenfizine imkân veren bir kanun hükmü veya fiilî uygulamanın bulunması ile sağlanır. Mahkeme, ilgili ülke hukukunu Adalet Bakanlığı veya diğer kaynaklardan araştırabilir. Davacının, karşılıklılığı gösteren kaynakları (kanun metni, bilirkişi görüşü, daha önce verilmiş tenfiz kararları) sunması süreci hızlandırabilir. Ülkeye göre bu araştırma uzun sürebilir; dolayısıyla belgeler hazırlanırken bu yönde de hazırlık yapılması yerinde olur.
Kısmi tenfiz
Tenfiz isteminde kararın tamamı veya bir kısmı için talepte bulunulabilir; mahkeme de ilamın kısmen tenfizine karar verebilir (MÖHUK m. 56). Örneğin nafaka hükmü tenfiz edilirken, taşınmazlara ilişkin bir hüküm Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi veya kamu düzeni nedeniyle tenfiz edilmeyebilir. Hangi hükümlerin tenfiz edileceği, kararın içeriğine ve Türk hukukuna göre belirlenir.
Tenfiz kararı sonrasında yapılacaklar
- Tenfiz kararının kesinleşmesini bekleyin; temyiz icrayı durdurabilir (m. 57).
- Kesinleşme şerhli karar örneğini alın.
- İcra takibini başlatın ve haciz taleplerinde bulunun.
- Para birimi ve faiz hesaplamasını karar ve icra mevzuatına göre yapın.
- Çocuğa ilişkin hükümler için nüfus, okul ve diğer kurumlara bildirimde bulunun.
Çocuk ve velayet kararlarında özel dikkat
Yabancı mahkemenin velayet veya çocuk nafakasına ilişkin kararları tenfiz edilirken Türk mahkemesi çocuğun güncel durumunu, yaşadığı yeri, ebeveynlerin durumunu ve çocuğun yararını da gözetir. Karar uzun zaman önce verilmişse, çocuğun yaşı veya yaşam koşullarındaki değişiklikler incelemeyi etkileyebilir. Çocuk Türkiye'de yaşıyorsa, velayetin Türk mahkemesinde yeniden düzenlenmesi veya mevcut kararın tanınması arasındaki tercih, çocuğun yararı ve olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Bu alanda uluslararası sözleşmeler (örneğin çocukların korunmasına ilişkin sözleşmeler) ayrıca gündeme gelebilir.
Sıkça sorulan sorular
Tenfiz için karşı tarafın rızası gerekir mi?
Hayır; rıza şart değildir. Ancak karşı taraf dava sırasında itiraz edebilir.
Yabancı ilamda yazan nafaka Türkiye'de otomatik tahsil edilir mi?
Hayır. Tenfiz kararı olmadan yabancı mahkeme ilamı Türkiye'de icra edilmez.
Çocuğun velayet kararı tenfiz edilirse çocuk Türkiye'de kalır mı?
Velayet kararlarında çocuğun yararı belirleyicidir; karar tek başına çocuğun yerleşim yerini otomatik değiştirmez. Lahey Sözleşmesi gibi özel mekanizmalar da gündeme gelebilir.
İlgili konular: yabancı boşanma kararının Türkiye'de tanınması, tanıma ve tenfiz davası: mahkeme ve belgeler, yabancı nafaka kararının icrası ve Lahey çocuk kaçırma sözleşmesi; ayrıca Aile Hukuku sayfamız. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
English summary
Foreign court judgments, including those on alimony, child custody or division of assets, can only be enforced in Turkey after a Turkish court grants “enforcement” (tenfiz) under Articles 50–57 of the Private International Law Act (No. 5718). The main conditions are a final judgment, reciprocity with the state where the judgment was issued, no conflict with exclusive jurisdiction of Turkish courts, no manifest violation of Turkish public policy, and proper notice to the defendant in the original proceedings. Custody matters are examined with the child's best interests in mind. This is general information only and not legal advice.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.