7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) ceza yargılamasına ilişkin olarak CMK 231 dışında üç madde daha değiştirmiştir: 80, 247 ve 308. Bu düzenlemeler kamuoyunda HAGB ve dolandırıcılık hükümleri kadar tartışılmasa da kişisel verilerin korunması, kaçak sanıklar hakkında yargılama ve Yargıtay yoluyla olağanüstü itiraz bakımından önem taşır. Aşağıdaki özet kanun metnine dayanır; uygulama yönetmelikleri ve yargı içtihatları ayrıca izlenmelidir.
CMK 80: Beden muayenesi ve genetik örnek incelemesi
CMK 75-80 maddeleri, şüpheli veya sanıktan kan, tükürük gibi örnek alınmasını, beden muayenesini ve DNA incelemesini düzenler. 7589 sayılı Kanunla 80. maddeye eklenen hükümlerin özeti şöyledir:
- Beden muayenesi ve örnek alınması sonucunda elde edilen genetik inceleme sonuçları, kişinin kimlik bilgilerinden arındırılarak ayrı bir sisteme kaydedilir.
- Soruşturma bakımından kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması veya itirazın reddi, beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığına dair karar (CVYOK) kesinleştiğinde kayıtlar derhal imha edilir. Bunların dışındaki hallerde, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren yirmi yıl sonra, Cumhuriyet savcısı huzurunda imha yapılır.
- İlgili kişi, kayıtların silinmesini talep edebilir.
- Kayıtlar Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme kararıyla kullanılabilir; kayıt, saklama ve imha usulleri Adalet ve İçişleri bakanlıklarının ortaklaşa çıkaracağı yönetmelikle belirlenir.
Bu hükümler, DNA örneği alınan kişilerin verilerinin ne kadar süre ve hangi koşullarla tutulabileceğine ilişkin sınırlar getirmesi bakımından önemlidir. Silme talebinin hangi merciye ve nasıl yapılacağı yönetmelikle belirlenecektir; yönetmelik çıkmadan önce uygulamada belirsizlikler yaşanabilir. Beden muayenesi ve örnek alınmasının kendisi bir koruma tedbiridir; hâkim kararı veya kanundaki hallerde savcı emri gerektirir (CMK 75-76), rıza veya itiraz imkânları dosyaya göre değişir.
CMK 247: Kaçak sanık hakkında kovuşturma
Kaçak sanık, hakkında yakalama emri düzenlenmesine rağmen yakalanamayan veya kimliği/yeri bilinmeyen sanıktır. CMK 247 bu sanıklar hakkındaki yargılama kurallarını düzenler. 7589 sayılı Kanun'un getirdiği değişikliğin özeti:
- Kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir (yani yargılama duruşmaya katılmadan yürütülebilir).
- Sanığın daha önce sorgusu yapılmamışsa, hakkında mahkûmiyet kararı ve ceza verilemez.
- Kaçak sanık hakkında güvenlik tedbiri uygulanması halinde, sanık veya müdafii yargılamanın yenilenmesini talep edebilir.
Bu düzenleme, sorgusu yapılmadan mahkûmiyet verilmesini sınırlandırması bakımından savunma hakkı güvencesi olarak da yorumlanabilir. Bununla birlikte, kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilmesi ve güvenlik tedbirleri uygulanabilmesi, tebligat ve yakalama emri süreçlerinin düzenli işletilmesini gerektirir. Adrese tebligat yapılamadığı için “kaçak” sayılan kişilerin adres bilgilerini güncel tutması önemlidir. Bu bilgi, yakalama emri bulunan kişileri kaçmaya teşvik etmek amacıyla değil, savunma hakkının kullanılabilmesi için verilmektedir; hakkında yakalama emri bulunan kişilerin bir avukat aracılığıyla yetkili makama başvurması en doğru yoldur.
CMK 308: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı
CMK 308, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının Yargıtay ceza dairelerinin kararlarına karşı Ceza Genel Kurulu'na itiraz edebilmesini düzenler. 7589 sayılı Kanunla yapılan değişikliğin ana hatları:
- İtiraz süresi, dosyanın Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısına teslim edildiği tarihten itibaren üç aya çıkarılmıştır (önceki süre bir aydı).
- Sanık lehine itirazda süre sınırı yoktur.
- Sanık, katılan ve diğer ilgililerin, başsavcılıktan itiraz isteminde bulunma hakkı düzenlenmiştir.
- Geçici hükme göre, yürürlükten sonra Başsavcılığa teslim edilen dosyalar bakımından yeni süre uygulanır.
Bu itiraz yolu olağan kanun yolu değildir; temyiz sürecinin tamamlanmasından sonra, istisnai olarak başvurulan bir yoldur. Bu sebeple dosyanın aşamasına göre temyiz süresi ve dilekçe içeriği özenle hazırlanmalıdır (istinaf ve temyiz süreleri).
Bu değişiklikler kimi ilgilendirir?
- Genetik örnek verilen kişileri: Özellikle beraat eden veya hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişiler, kayıtların silinmesini talep etme imkânından yararlanabilir.
- Hakkında yakalama emri bulunan sanıkları: Sorgusu yapılmadan mahkûmiyet verilememesi bir güvence sağlar; fakat güvenlik tedbirleri ve tebligat süreci ayrıca takip edilmelidir.
- Yargıtay kararlarını takip eden taraflar: Başsavcılığın itiraz süresinin uzaması, kararların kesinleşme sürecini etkileyebilir.
Uygulamada izlenecek noktalar
- Yönetmeliklerin yayımlanıp yayımlanmadığı ve silme talebi usulü,
- Kaçak sanık hakkında yürütülen yargılamalarda güvenlik tedbiri ve yargılamanın yenilenmesi talebinin hangi mahkemeye ve hangi sürede yapılacağı,
- Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı sonucu Ceza Genel Kurulu'na gelen dosyalarda süre hesabı.
Genel çerçeve için 12. Yargı Paketi genel bakış yazısına, HAGB değişikliği için HAGB makalesine bakılabilir.
Kişisel verilerin korunması boyutu
Genetik veriler özel nitelikli kişisel veri olarak hassas bir alandır. CMK 80'deki düzenleme, bu verilerin kimlik bilgilerinden arındırılarak tutulması ve belirli koşullarda imha edilmesi yoluyla kişisel verilerin korunmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Veri kaydı, kullanımı ve silinmesi sürecinde kamu kurumlarının hangi birimlerinin yetkili olacağı yönetmelikle belirlenecektir. Kişiler, haklarında kayıt tutulup tutulmadığını ve kaydın hangi gerekçeyle saklandığını öğrenmek için ilgili Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir; ancak başvuru usulü ve süreleri yönetmeliğe ve uygulamaya göre değişebilir.
Kısa kontrol listesi
- DNA veya genetik örnek verdiyseniz hangi dosya kapsamında alındığını ve dosyanın sonucunu not edin.
- Beraat veya KYOK kararlarının kesinleşme tarihini belgeleyin.
- Haklarında yakalama emri bulunan sanıklar için tebligat adreslerinin güncel olduğundan emin olun.
- Yargıtay kararına karşı itiraz ihtimali olan dosyalarda karar tebliğ tarihlerini kaydedin.
Ne zaman hukuki destek alınmalı?
Bu üç değişiklik, çoğu vatandaşın günlük yaşamında doğrudan karşılaşacağı hükümler değildir; ancak ceza dosyası olan veya geçmişte genetik örnek vermiş kişiler için sonuç doğurabilir. Haklarınızın kapsamı yönetmeliklerle netleşeceği için, başvuru yapmadan önce güncel düzenlemeleri bir avukatla birlikte kontrol etmek yararlıdır.
Sıkça sorulan sorular
DNA kaydım silinebilir mi?
Kanun silme talebi hakkı tanımaktadır; usul ve esaslar yönetmelikle belirlenecektir. Beraat veya KYOK hallerinde kayıtların derhal imha edilmesi öngörülmüştür.
Kaçak sanık yokluğunda yargılanıp mahkûm edilebilir mi?
Kanuna göre sorgusu yapılmamış sanık hakkında mahkûmiyet ve ceza kararı verilemez.
Yargıtay Başsavcısının itiraz süresi sanığı etkiler mi?
Evet; Başsavcılığın itiraz hakkını kullanma süresi uzadığı için bazı dosyalarda kesinleşme beklenmeyebilir. Sanık lehine itirazlarda süre sınırı bulunmamaktadır.
İlgili konular: 12. Yargı Paketi genel bakış, 12. Yargı Paketi ve HAGB, istinaf ve temyiz süreleri; ayrıca Ceza Hukuku sayfamız. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.