7101 sayılı Kanun ile sermaye şirketlerinde uzun yıllar uygulanan iflasın ertelenmesi kurumu kaldırılmış; mali darboğazdaki borçlular için yeniden yapılandırma aracı olarak konkordato öne çıkarılmıştır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 285 vd., adi konkordato sürecini geçici mühlet, kesin mühlet, alacaklılar toplantısı ve tasdik aşamalarıyla düzenler. Konkordato başarıya ulaşmazsa veya şartlar oluşursa iflas yolu yeniden gündeme gelir. Bu yazı, erteleme sonrası tabloyu, mühlet etkilerini ve alacaklı–borçlu dengelerini özetler.
İflas ertelemeden konkordatoya geçiş
Eski erteleme rejiminde mahkeme, iflasa tabi borçluya belirli sürelerle nefes aldırır; alacaklı takibi dururdu. 7101 ile bu yol kapanınca, borçlu ya konkordato talep eder ya da iflas riskiyle yüzleşir. Konkordato, borçlunun alacaklılarına tutar, vade veya tenzilat içeren bir proje sunması ve yasal çoğunluklarla kabul ettirmesine dayanır. Başvuru, iflasa tabi olsun olmasın, borçlarını vadesi geldiği hâlde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçluya açıktır (İİK m. 285). Başvuruya finansal analiz raporları, bilanço, alacaklı listesi ve konkordato ön projesi eklenir; eksik evrak geçici mühleti engelleyebilir.
Geçici ve kesin mühlet
Mahkeme, dayanakları yeterli görürse geçici mühlet verir; süre üç aydır, zorunlu hâllerde en fazla iki ay uzatılabilir ve toplam beş ayı geçemez (İİK m. 287). Geçici mühlette geçici konkordato komiseri atanır; takip işlemleri kural olarak durur, rehinli alacaklıların hakları özel rejimdedir. Kesin mühlet kural olarak bir yıldır; gerekirse altı aya kadar uzatılabilir (İİK m. 289). Kesin mühlette komiser gözetiminde işletme devam eder; borçlu, mühlet kararlarına ve komiser talimatlarına aykırı davranırsa mühlet kaldırılabilir ve iflasa tabi borçlu bakımından iflas kararı verilebilir.
Mühletin en somut etkisi, alacaklıların takip yapamaması ve sözleşmelerde yer alan “konkordato/iflas hâlinde fesih” kayıtlarının sınırlanmasıdır. Buna karşılık işçilerin ücret alacakları, nafaka gibi bazı alacaklar ve rehinli takipler bakımından istisnalar vardır; her alacak kalemi aynı korumadan yararlanmaz.
Alacaklılar toplantısı, tasdik ve iflas
Komiser raporları ve alacakların yazımı tamamlandıktan sonra alacaklılar toplantısında proje oylanır. Kanun, sayı ve alacak çoğunluğu şartlarını arar; kabul edilen proje mahkemenin tasdikine sunulur. Tasdik kararıyla konkordato bağlayıcı hâle gelir; koşullara uyulmazsa bozma ve iflas sonuçları doğabilir. Tasdik edilmezse veya mühlet içinde iyileşme umudu kalmazsa iflasa tabi borçlu hakkında iflas kararı verilmesi gündeme gelir. İflasta masa oluşur, alacaklar sıralı olarak tasfiye edilir; ortakların sermaye taahhüdü ve varsa şahsi kefaletleri ayrıca takip edilebilir.
Ne zaman konkordato, ne zaman tasfiye/iflas?
İşletmenin yaşama kapasitesi, nakit akışı, rehin yükü ve alacaklı yapısı belirleyicidir. Yaşama şansı düşük, varlıklar büyük ölçüde rehinde ve işletme değeri yoksa doğrudan iflas veya gönüllü tasfiye daha gerçekçi olabilir. Buna karşılık geçici likidite sıkışıklığı, tahsil edilebilir alacaklar ve sürdürülebilir bir ön proje varsa konkordato değerlendirilir. Alacaklı tarafında ise mühletin suiistimal edilip edilmediği, proje oranlarının gerçekçi olup olmadığı ve teminatların eritilip eritilmediği denetlenir. Teminat mektubu ve kefalet ilişkileri konkordatodan etkilenme biçimi bakımından ayrı incelenir; ayrıntı için teminat mektubu ve kefalet yazısına bakınız. Süreç adımlarının ayrıntısı konkordato nedir makalesindedir.
Alacaklı ve borçlu için pratik uyarılar
Borçlu tarafında en kritik hata, geçici mühleti “borç ödememe tatili” sanmaktır. Komiser raporları olumsuzsa, işletme giderleri şişiriliyorsa veya varlıklar kaçırılıyorsa mühlet kaldırılır. Başvuru evrakındaki alacaklı listesinin eksik veya gerçeğe aykırı tutulması hem hukuki hem cezai risk taşır. Çalışan ücretleri, stopaj ve KDV gibi kalemlerin projede gerçekçi yer bulmaması tasdiki zorlaştırır.
Alacaklı tarafında ise mühlet kararının UYAP ve tebligatla takibi, alacağın süresinde bildirilmesi ve rehin/teminat durumunun güncellenmesi gerekir. Oy kullanırken tenzilat oranının işletmenin gerçek ödeme gücüne uyup uymadığı bağımsız incelenmelidir. “Küçük alacaklıyım, oyum önemsiz” yaklaşımı, çoğunluk hesaplarında sürpriz sonuçlar doğurabilir. Teminat mektubunu paraya çevirme veya kefili takip etme imkânı konkordato kararından etkilenmeden önce değerlendirilmelidir; süre kaçınca seçenekler daralır.
Konkordato ile gönüllü tasfiye arasında seçim yapılırken vergi incelemesi, devam eden davalar ve kamu alacakları tablosu çıkarılmalıdır. Yeniden yapılandırma yalnızca hukukî bir formül değil, nakit akışı planıdır; mali müşavir ve hukukçu birlikte çalışmadan hazırlanan ön projeler çoğu zaman mühlet aşamasında çöker.
Belgeler ve zamanlama
Başvuru dosyasında ara dönem finansal tablolar, ayrıntılı envanter, alacaklıların adres ve alacak miktarını gösterir liste, rehin-ipotek dökümü ve konkordato ön projesi bulunur. Raporu hazırlayan denetçi/uzmanın bağımsızlığı ve dayanakların güncelliği mahkemece incelenir. Mühlet içinde komiser ara raporlarına süresinde cevap verilmezse işletmenin yönetimi fiilen komisere kayabilir. Alacaklılar toplantısı öncesi proje değişikliklerinin yazılı duyurulması, oy güvenliğini artırır.
Uygulamada mühlet kararının tebliğ tarihi ile UYAP’a işlenme tarihi arasında takip yapan alacaklılar çıkabilir; bu takiplerin akıbeti mühletin kapsama anına göre ayrıca değerlendirilir. Borçlunun “iyi niyetli yeniden yapılandırma” görünümünü koruması, hem tasdik hem sonraki olası iflas sorumluluğu bakımından değerlidir.
Sıkça sorulan sorular
İflas erteleme hâlâ istenebilir mi?
Hayır. 7101 sayılı Kanun’la kaldırılmıştır. Benzer koruma ihtiyacı konkordato mühletiyle karşılanır; şartlar ve belgeler farklıdır.
Geçici mühlette icra takipleri tamamen durur mu?
Kural olarak durur; ancak rehinli takipler, bazı nafaka ve işçilik alacakları ile kanundaki istisnalar saklıdır. Her takip dosyası mühlet kararına göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Konkordato tasdik edilmezse ne olur?
İflasa tabi borçlu bakımından iflas kararı verilebilir. İflasa tabi olmayanlarda takip serbestisi geri gelir; borçlu başka yapılandırma yollarını deneyebilir.
Kefil konkordatodan yararlanır mı?
Konkordato kural olarak asıl borçluya özgüdür; kefilin sorumluluğu TBK ve İİK’nın özel hükümlerine göre devam edebilir. Sözleşme ve yasal istisnalar somut dosyada incelenmelidir.
Rehinli alacaklı konkordato ile bağlı mıdır?
Rehinli alacaklılar, rehnin paraya çevrilmesi bakımından özel korunur; konkordato projesi rehinli alacağı keyfî biçimde kesemez. Rehnin yetersiz kaldığı kısım (açık kısım) adi alacak gibi projeye tabi olabilir. Bu ayrım oy ve tahsil stratejisini değiştirir.
Başvuru hangi mahkemeye yapılır?
Konkordato talebi, borçlunun muamele merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine sunulur. Adana’da faaliyet gösteren şirketler bakımından Adana Asliye Ticaret Mahkemeleri görevlidir. Yetki ve görev hataları başvuruyu usulden uzatır.
İlgili konular: konkordato süreci, şirket tasfiyesi, teminat ve kefalet. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.