6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kişilere hızlı koruma sağlamak amacıyla çıkarılmıştır. Kanun yalnızca kadınları değil; çocukları, aile bireylerini ve aile birliği çerçevesinde şiddet gören kişileri de kapsar. Bu yazıda koruma kararlarının türleri, kararın verilmesi, itiraz, ihlalin sonuçları ve ceza soruşturmasıyla ilişkisi genel hatlarıyla özetlenmektedir. Kanunun güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.
Tedbir kararları nelerdir?
Koruyucu tedbirler (korunan kişiye yönelik)
Mülki amir veya hâkim tarafından alınabilir. Örnekler: uygun barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım, psikolojik, mesleki, hukuki ve sosyal rehberlik hizmeti verilmesi, hayati tehlike halinde geçici koruma altına alınma (mülki amir; m. 3); işyerinin değiştirilmesi, ayrı yerleşim yeri belirlenmesi, aile konutu şerhi, hayati tehlike halinde kimlik bilgilerinin değiştirilmesi (hâkim; m. 4).
Önleyici tedbirler (şiddet uygulayan veya uygulama tehlikesi bulunan kişiye yönelik)
Hâkim tarafından alınabilir (m. 5). Başlıcaları:
- Şiddet mağduruna yönelik tehdit, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlarda bulunmama,
- Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhal uzaklaştırılma ve konutun korunan kişiye tahsisi,
- Korunan kişilere, konutlarına, okullarına ve işyerlerine yaklaşmama,
- Çocukla kişisel ilişkinin sınırlanması veya refakatçi eşliğinde yapılması,
- Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya başka surette rahatsız etmeme,
- Ruhsatlı silahların kolluğa teslimi,
- Alkol veya uyuşturucu madde kullanmama ya da bu maddelerin etkisinde iken korunan kişilere yaklaşmama; gerekirse tedavi.
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde bazı tedbirleri kolluk amirleri de alabilir; kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi izleyen ilk iş günü hâkimin onayına sunar ve hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar (m. 5/2). Mülki amirin alacağı bazı tedbirlerde de kolluk amirinin kararı mülki amirin onayına sunulur ve kırk sekiz saat içinde onaylanmazsa kalkar (m. 3/2).
Kararın verilmesi: kim, nereye, nasıl başvurur?
- Tedbir kararı ilgilinin talebi, Bakanlık veya kolluk görevlileri ya da Cumhuriyet savcısının başvurusu üzerine verilir; en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülki amirden veya kolluk biriminden talep edilebilir (m. 8/1).
- Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz (m. 8/3). Bu hüküm, mağdur beyanına dayanan hızlı korumayı mümkün kılar.
- Şiddet veya şiddet tehlikesi halinde herkes durumu resmi makamlara ihbar edebilir (m. 7).
- Acil tehlike halinde 112 veya 155 aranır; ayrıca ALO 183 gibi destek hatları bulunmaktadır.
Kararın tefhim veya tebliği sırasında, tedbire aykırılık hâlinde şiddet uygulayan hakkında zorlama hapsinin uygulanacağı ihtarı yapılır (m. 8/5). Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir; şiddet veya şiddet tehlikesinin devam edeceğinin anlaşılması halinde, süre veya şekil değiştirilebilir, tedbir kaldırılabilir veya aynen devam edebilir (m. 8/2).
Karara itiraz
Kanun hükümlerine göre verilen kararlara karşı tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir (m. 9/1). İtiraz mercii kararını bir hafta içinde verir ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (m. 9/3). Tedbir kararının gereklerine uygun davranmak, itiraz edilmiş olsa bile kural olarak devam eder; itirazın tedbiri otomatik olarak durdurduğu varsayılmamalıdır. Bu konuda dosyaya özgü hukuki destek almak yerinde olur.
Karara aykırılık: zorlama hapsi ve ceza soruşturması
- Zorlama hapsi: Hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayan, kararın gereklerine aykırı hareket ederse, fiil bir suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur (m. 13/1).
- Tekrar: Aykırılığın her tekrarında zorlama hapsinin süresi on beş günden otuz güne kadardır; ancak toplam süre altı ayı geçemez (m. 13/2).
- Yerine getirme: Zorlama hapsi kararları Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir (m. 13/3).
- Ayrı suç: İhlal edilen davranış tehdit, kasten yaralama, hakaret, konut dokunulmazlığının ihlali veya başka bir suç oluşturuyorsa, bunlar ayrıca soruşturulur ve yargılanır. Zorlama hapsi bir ceza değil, tedbire uyumu sağlamaya yönelik bir yaptırımdır.
Mağdur için pratik adımlar
- Güvenliğinizi önceleyin: Acil durumda 112/155'i arayın veya en yakın karakola ya da şiddet önleme ve izleme merkezine (ŞÖNİM) başvurun.
- Delilleri saklayın: Mesajlar, ses kayıtları, raporlar, fotoğraflar ve tanık bilgileri; ancak karar için delil şartı aranmadığını da unutmayın.
- Tedbir talebinde bulunun: Aile mahkemesine veya kolluğa başvurabilirsiniz; hangi tedbirlerin istendiğini (uzaklaştırma, yaklaşmama, silah teslimi vb.) belirtin.
- Kararı yanınızda bulundurun: İhlal halinde 112/155'e kararın tarihi ve mahkeme bilgileriyle başvurun.
- Ceza şikayetini ayrıca değerlendirin: Şiddet, tehdit veya başka suçlar için savcılığa suç duyurusunda bulunabilirsiniz (tehdit ve şantaj, kasten yaralama).
Hakkında karar verilen kişi için notlar
- Karara uymak, itiraz edilse bile hukuki bir yükümlülüktür. Karara aykırı davranış zorlama hapsine ve ayrıca ceza soruşturmasına neden olabilir.
- Kararı tebliğ aldıysanız süreleri not edin; itiraz süresi iki haftadır.
- Kararın eşyalarınızı almanız, çocuklarla görüşmeniz veya konuta erişiminiz bakımından yarattığı sonuçları avukatınızla değerlendirin; eşyaların kolluk marifetiyle teslimi talep edilebilir (m. 8/7).
- Mağdurla doğrudan iletişim kurmak, “özür dilemek” amaçlı da olsa, tedbirin ihlali sayılabilir.
- Karar nedeniyle haksızlığa uğradığınızı düşünüyorsanız yalnızca hukuki yolları (itiraz, değiştirme talebi) kullanın.
Sıkça sorulan sorular
Koruma kararı için kanıt şart mı?
Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığı hususunda delil veya belge aranmaz; ancak mahkeme olayı değerlendirir.
Karar ne kadar süre geçerli?
İlk defasında en çok altı ay için verilebilir; şiddet tehlikesinin sürmesi halinde süre ve şekil değiştirilebilir.
Mağdur kararın kaldırılmasını isterse ne olur?
Mağdurun talebi değerlendirilir, fakat tedbir kararını kaldırıp kaldırmamak hâkimin takdirindedir; baskı veya tehdit altında yapılan talepler dikkate alınmayabilir.
İlgili konular: tehdit ve şantaj (TCK 106-107), kasten yaralama (TCK 86-87), ifade, gözaltı ve müdafi hakları; ayrıca Ceza Hukuku sayfamız. Dosyanızla ilgili görüşme için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.