Limited şirkette esas sermaye payının (pratikte “hisse” diye anılan payın) devri, anonim şirketteki pay devrine göre daha şekilci ve ortakların onayına bağlı bir işlemdir. TTK m. 595, yazılı sözleşme, noter onayı ve kural olarak genel kurul onayını zorunlu kılar. Bu yazıda şartları, usulü, tescili ve kamu borcu risklerini Adana uygulaması açısından ele alıyoruz.
Geçerlilik şartları (TTK m. 595)
- Yazılı sözleşme: Devir ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı yapılır.
- Noter onayı: Tarafların imzaları noterce onanır; bu şart geçerlilik unsurudur.
- Genel kurul onayı: Şirket sözleşmesinde aksi yoksa ortaklar genel kurulunun onayı şarttır; onayla devir geçerli olur.
- Sözleşmede ek kayıtlar: Ek ödeme, yan edim, genişletilmiş rekabet yasağı, önalım/geri alım/alım hakları ve ceza koşulu varsa bunlar sözleşmede belirtilir.
Şirket sözleşmesi pay devrini yasaklayabilir veya onay için ağırlaştırılmış nisap getirebilir. Genel kurul, sözleşmede başka kural yoksa sebep göstermeksizin onayı reddedebilir. Başvurudan itibaren üç ay içinde red kararı verilmezse onay verilmiş sayılır.
Usul: adım adım
- Pay defteri ve sermaye yapısı kontrol edilir; devredilecek payın bedeli ve varsa ödenmemiş sermaye taahhüdü netleştirilir.
- Devir sözleşmesi hazırlanır; bedel, ödeme şekli, beyan ve tekeffüller, rekabet yasağı ve uyuşmazlık çözümü yazılır.
- İmzalar noterde onaylanır.
- Şirkete başvuru yapılarak genel kurul onayı istenir; çağrı usulü ve nisaplara uyulur.
- Onay sonrası pay defterine kayıt ve gerektiğinde ticaret sicili bildirimi/tescili yapılır.
- Vergi dairesi ve varsa lisanslı faaliyetler yönünden bildirimler tamamlanır.
Kamu borcu ve müdür riski
Payı devreden ortak, devir tarihinden sonraki şirket borçlarından kural olarak sorumlu olmaz; ancak müdür sıfatı devam ediyorsa veya kanunî istisnalar varsa risk sürebilir. Vergi (6183 sayılı Kanun) ve SGK borçlarında dönem sorumluluğu, görevin fiilen yürütüldüğü zaman dilimine göre belirlenir. Bu nedenle pay devri ile birlikte müdürlükten ayrılma, imza sirküleri değişikliği ve sicil terkini aynı pakette planlanmalıdır. Ayrıntı: müdür sorumluluğu.
Önalım ve pay sahipleri sözleşmesi
Şirket sözleşmesinde veya ortaklar arası sözleşmede önalım, ön alım veya birlikte satım (tag/drag along benzeri) hakları varsa, devir bu hükümlere uygun yapılmalıdır. Aksi hâlde diğer ortaklar hukuki yollara başvurabilir. Noter onaylı devir tek başına bu iç ilişkileri ortadan kaldırmaz.
Onay reddedilirse
Genel kurul onayı reddederse veya sözleşme devri yasaklamışsa, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır (çıkma ve çıkarılma). Ayrıca ek ödeme/yan edim yükümlülüğü olan yapılarda, devralanın ödeme gücü şüpheliyse teminat istenebilir; teminat verilmezse onay reddedilebilir (TTK m. 595/6).
Gerekli belgeler
- Pay devir sözleşmesi ve noter onaylı imzalar,
- Kimlik/vergi numarası ve varsa yabancı ortak belgeleri,
- Genel kurul çağrı ve onay kararı,
- Pay defteri sayfası ve güncel sicil kaydı,
- Müdür değişikliği varsa kabul beyanı ve imza beyannamesi.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca özel yazılı sözleşme yapıp noter onayını atlamak,
- Genel kurul onayını almadan “devir tamam” saymak,
- Ödenmemiş sermaye ve ek ödeme yükümlülüğünü sözleşmede göstermemek,
- Müdürlük ve imza yetkisini güncellemeden bırakmak,
- Üç aylık zımni onay süresinin başlangıcını belgesiz bırakmak.
Bedel, vergi ve harç boyutu
Pay devrinde kararlaştırılan bedel, damga vergisi/harç matrahı ve ileride çıkabilecek “muvazaa” iddiaları bakımından belgelenmelidir. Bedelsiz veya sembolik bedelli devirler, özellikle aile içi ve ortaklar arası geçişlerde sonradan iptal veya vergi incelemesi riski taşıyabilir. Ödeme banka üzerinden yapılmalı; nakit ödeme iddiası ispatta zayıf kalır.
Devralan, şirketin bilanço dışı borçlarını, davalarını ve kamu borçlarını due diligence ile taramalıdır. “Payı aldım, geçmişi bana işlemez” varsayımı her zaman doğru değildir; şirketin tüzel kişilik borçları şirkette kalır, fakat müdür olunursa kişisel sorumluluk kapısı açılır. Bu tarama, kuruluş tercihini yeniden düşünmeyi de gerektirebilir.
Pay defteri ve ispat
Limited şirkette pay sahipliğinin şirkete karşı ileri sürülmesinde pay defteri kaydı merkezi rol oynar. Deftere işlenmemiş devir, şirket ve diğer ortaklar nezdinde tartışmalı kalabilir. Defterin usulüne uygun tutulmaması hem ispat hem de ibrâ/sorumluluk davalarında aleyhe karine doğurabilir.
Birden fazla payın kısmi devri, payın bölünmesi ve birim pay değeri şirket sözleşmesindeki hükümlerle sınırlıdır. Sözleşmede payın bölünemeyeceğine dair kayıt varsa, kısmi devir geçersiz veya askıda kalabilir. Bu nedenle önce sözleşme, sonra noter işlemi yapılmalıdır.
Uygulamada sık görülen uyuşmazlıklar
Pay devri uyuşmazlıklarının bir kısmı, onayın hiç alınmamasından; bir kısmı ise onayın “şartlı” veya eksik nisapla alınmasından doğar. Noterde imza onaylatılıp genel kurul çağrısı yapılmayan dosyalarda devralan, şirkete karşı ortak sıfatını ileri süremeyebilir. Üç aylık zımni onay süresinin başlangıcı olan “başvuru” olgusunun ispatı için şirket adresine yazılı başvuru ve tebliğ kaydı tutulmalıdır.
Başka bir sık sorun, ödenmemiş sermaye taahhüdünün kime ait olacağıdır. Devir sözleşmesinde bu husus yazılmazsa şirket, kanuni sınırlar içinde eski veya yeni ortaktan ödemeyi isteyebilir. Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri varsa TTK m. 595/6’daki teminat mekanizması işletilmeden onay verilmesi sonradan şirket aleyhine sonuç doğurabilir.
Aile şirketlerinde “sembolik bedel + imza” ile yapılan devirler, mirasçılar veya diğer ortaklar tarafından muvazaa iddiasına konu edilebilir. Bedelin banka kanalıyla ödenmesi ve değerleme dayanağının dosyada durması bu riski azaltır.
Sıkça sorulan sorular
Anonim şirketteki gibi serbestçe devredebilir miyim?
Hayır. Limitedde kural, noter + genel kurul onayıdır; anonim şirkette nama yazılı paylarda bile rejim farklıdır. Kuruluş tipi seçimi bu yüzden önemlidir (limited mi anonim mi).
Devir bedeli nominal değer olmak zorunda mı?
Hayır. Taraflar gerçek değeri esas alabilir; vergi ve harç matrahı yönünden bedelin belgelenmesi gerekir.
Mirasan geçen payda da aynı usul mü?
Miras, eşler arası mal rejimi ve icra yoluyla geçişler TTK’da ayrı hükümlerle düzenlenir; genel kurulun reddi ve payı edinme hakkı gibi özel kurallar uygulanabilir.
Tescil şart mı?
Pay defterine kayıt, ortaklık sıfatının şirkete karşı ileri sürülmesi bakımından önemlidir; bazı değişiklikler ticaret siciline de bildirilir. Uygulama için sicil müdürlüğünün güncel listesi kontrol edilmelidir.
Yabancıya pay devri serbest mi?
Sektöre ve yabancı yatırım mevzuatına göre bildirim veya izin gerekebilir; şirket sözleşmesi ve faaliyet konuları birlikte incelenmelidir.
İlgili konular: şirket kuruluşu, çıkma ve çıkarılma, müdür sorumluluğu; ayrıca Ticaret Hukuku sayfamız. Pay devri sözleşmesi ve genel kurul onayı konusunda iletişim sayfamızdan yazabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.