Alacağı çek, poliçe veya bonoya dayanan alacaklı, İcra ve İflas Kanunu’nun 167 ve devamı maddelerinde düzenlenen kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapabilir. Bu yol, genel haciz takibine göre daha kısa itiraz süreleri ve özel inceleme usulüyle bilinen hızlı bir tahsil mekanizmasıdır. Bu yazıda takip şartlarını, ödeme emrini, itiraz türlerini ve Adana icra dairelerinde pratikte dikkat edilen noktaları anlatıyoruz.
Takibin kabul şartları (İİK m. 167)
Kambiyo takibi için alacağın çek, poliçe veya emre muharrer senete (bonoya) dayanması gerekir. Alacak rehinle temin edilmiş olsa bile bu özel usul kullanılabilir. Alacaklı takip talebinde İİK m. 58’deki unsurların yanı sıra, borçlu iflasa tabi ise haciz mi iflas mı istediğini bildirir; takip talebine kambiyo senedinin aslını ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğini ekler. Senet aslının ceza soruşturması nedeniyle el konulduğu istisnai hâllerde fotokopi ile takip imkânı Yargıtay uygulamasında tartışılmıştır; kural, aslın sunulmasıdır.
İcra müdürlüğü senedin kambiyo vasfını ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet suretiyle birlikte ödeme emri gönderir (İİK m. 168). Vade gelmemişse veya belge kambiyo senedi değilse takip bu yolla ilerleyemez; alacaklı genel haciz veya diğer yollara yönelmelidir.
Ödeme emrinin içeriği
Ödeme emrinde borçluya on gün içinde ödeme yapması, beş gün içinde imza veya borca itiraz etmesi, senedin kambiyo vasfına ilişkin şikâyeti ve mal beyanı yükümlülüğü ihtar edilir. Tebligat, gerçek kişilerde klasik veya elektronik yolla; tüzel kişilerde Tebligat Kanunu m. 7/a uyarınca elektronik tebligatla yapılabilir. Tebligat tarihi, beş günlük itiraz süresinin başlangıcıdır.
İtiraz türleri ve süreler
- İmzaya itiraz (İİK m. 168/4): Borçlu, senetteki imzanın kendisine ait olmadığını beş gün içinde icra mahkemesine açık dilekçeyle bildirir. Süresinde bildirilmezse imza bu takip bakımından borçludan sadır sayılır. Haksız inkâr hâlinde alacağın yüzde onu oranında para cezası gündeme gelebilir.
- Borca itiraz (İİK m. 168/5): Borçlu olunmadığı, itfa, mehil, zamanaşımı veya yetki itirazı beş gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle ileri sürülür. İtiraz, satış dışındaki icra işlemlerini kural olarak durdurmaz; borçlu, itirazın kabulüne dair karar getirene kadar cebri icra sürebilir.
- Kambiyo vasfına şikâyet: Senet kambiyo senedi değilse beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilir.
Beş günlük süre hak düşürücü niteliktedir; mahkeme süre aşımını kendiliğinden gözetir. Usulsüz tebligatta, öğrenme tarihine göre sürelerin düzeltilmesi Tebligat Kanunu çerçevesinde istenmelidir.
Adım adım süreç
- Senet aslı ve örnekleriyle icra dairesine takip talebi verilir.
- Ödeme emri tebliğ edilir; borçlu beş gün içinde itiraz veya on gün içinde ödeme/mal beyanı yollarını değerlendirir.
- İtiraz yoksa takip kesinleşir; haciz talepleri (banka, maaş, taşınır, taşınmaz) ileri sürülebilir.
- İtiraz varsa icra mahkemesi imza incelemesi (gerekirse bilirkişi) veya borca itiraz sebeplerini inceler.
- İtiraz reddedilirse takip devam eder; kabul edilirse takip o borçlu yönünden durur veya iptal edilir.
- Satış aşamasında kıymet takdiri ve ihale usulü genel İİK hükümlerine tabidir.
Haciz ve satışta pratik noktalar
Takip kesinleştikten sonra alacaklı, UYAP üzerinden banka haczi, araç haczi, taşınmaz haczi ve üçüncü kişilerdeki hak ve alacakların haczini isteyebilir. Kıymet takdirine itiraz süreleri ile satış talebi süreleri İİK’nın genel hükümlerine tabidir; bu sürelerin kaçırılması haczin düşmesine yol açabilir. Birden fazla alacaklı varsa sıra cetveli ve öncelik kuralları devreye girer.
Borçlu şirket ise ticaret sicili kaydı, ortaklık yapısı ve müdürlerin temsil yetkisi haciz ve tebligat adresinin doğruluğu bakımından önemlidir. Şirket malları ile ortakların kişisel malları kural olarak ayrıdır; ortak aleyhine takip ancak kefalet, aval veya kişisel taahhüt varsa mümkün olur.
Genel haciz yolundan farkları
Genel haciz takipte itiraz icra dairesine yapılır ve takibi durdurur; alacaklı itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yoluna başvurur. Kambiyo takibinde ise itiraz doğrudan icra mahkemesine yapılır ve satış dışındaki işlemleri durdurmaz. Bu fark, alacaklı lehine hız sağlarken borçlu için süre disiplinini zorunlu kılar. Senet sahteliği iddiası varsa ayrıca senet sahteliği incelemesi gündeme gelir.
Gerekli belgeler
- Çek/bono/poliçe aslı ve borçlu adedi kadar onaylı örnek,
- Takip talebi, alacak kalemi dökümü (asıl, faiz, masraf),
- Varsa protesto veya karşılıksızlık belgesi,
- Vekâletname ve kimlik/ticaret sicili bilgileri,
- İtiraz hâlinde delil listesi (ödeme dekontu, ibra, zamanaşımı dayanakları).
Sık yapılan hatalar
- Vadesi gelmemiş senede kambiyo takibi başlatmak.
- Şekil şartları eksik belgede özel takip seçmek.
- Borçlunun beş günlük süreyi kaçırması veya itirazı icra dairesine yanlışlıkla vermesi.
- İmzaya itiraz ederken “açıkça” imza inkârı yapmamak.
- Usulsüz tebligatı öğrenip süreyi düzeltmeden geç kalmak.
Alacaklı ve borçlu için kontrol listesi
Alacaklı yönünden: senet aslı dosyada mı, vade geldi mi, örnek sayısı yeterli mi, faiz ve masraf kalemleri açık mı, tebligat adresi güncel mi? Borçlu yönünden: tebliğ tarihi doğru mu, beş günlük süre işliyor mu, imza kendisine mi ait, ödeme veya ibra belgesi var mı, yetki itirazı mümkün mü, usulsüz tebligat iddiası temellendirilebilir mi?
Elektronik tebligatta okunma karinesi Tebligat Kanunu’na göre işler; “fark etmedim” savunması tek başına süreyi uzatmaz. Şirket borçlularında e-tebligat zorunluluğu fiilî olarak süre disiplinini sertleştirir. Bu nedenle Adana’daki ticari takip dosyalarında tebligat kaydının UYAP’tan gün gün kontrol edilmesi yerinde olur.
Sıkça sorulan sorular
Kambiyo takibinde itiraz takibi durdurur mu?
Kural olarak hayır; satış dışındaki işlemlere devam edilir. Borçlu, icra mahkemesinden itirazın kabulü kararını getirirse cebri icra o ölçüde durur.
Beş günü kaçırırsam ne olur?
İtiraz süresi hak düşürücüdür; süresinden sonra yapılan itiraz reddedilir. Gecikmiş itiraz (İİK m. 65) koşulları varsa ayrıca değerlendirilir, ancak bu yol dar yorumlanır.
Birden fazla borçlu varsa nasıl takip edilir?
Keşideci, ciranta ve aval veren gibi başvuru borçluları aleyhine aynı senetle takip açılabilir; her borçlu için örnek eklenir. Sorumluluk zinciri TTK’ya göre belirlenir.
Menfi tespit davası açabilir miyim?
Borçlu, takip öncesi veya sonrası menfi tespit yoluna başvurabilir; takip sonrası menfi tespitte teminat ve istirdat ilişkisi İİK m. 72’ye tabidir. Ticari nitelikteki menfi tespitlerde arabuluculuk dava şartı da aranır.
Adana’da dosya hangi mahkemeye gider?
İtiraz ve şikâyetler takibin yapıldığı yer icra mahkemesinde görülür. Esasa ilişkin itirazın iptali veya menfi tespit ise görevli ticaret/hukuk mahkemelerinde ve arabuluculuk şartıyla açılır.
İlgili konular: çek ve senet alacağı tahsili, itirazın iptali davası, menfi tespit davası; ayrıca Ticaret Hukuku sayfamız. Kambiyo takibi ve itiraz süreleriyle ilgili dosya değerlendirmesi için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.
Bu bilgiler genel niteliktedir; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.